TURANDOT – platgelopen door scenisch geweld

TURANDOT

Opera in drie bedrijven van Giacomo Puccini. Libretto van Giuseppe Adami en Renato Simoni, naar het toneelstuk van Carlo Gozzi. Voor het eerst opgevoerd op 25 april 1926, Milaan (Teatro alla Scala). Bijgewoonde voorstelling: 2 december 2022, Het Muziektheater, DNO.

Muzikale leiding: Lorenzo Viotti
Orkest: Nederlands Philharmonisch Orkest
Koor: Koor van De Nationale Opera
Nieuw Amsterdams Kinderkoor
Regie: Barrie Kosky
La principessa Turandot: Tamara Wilson
L’imperatore Altoum: Marcel Reijans
Timur: Liang Li
Calaf: Najmiddin Mavlyanov
Liù: Kristina Mkhitaryan
Ping: Germán Olvera
Pang: Ya-Chung Huang
Pong: Lucas van Lierop

Muziek: 4****
Regie: 3***

You can have any review automatically translated. Just click on the Translate button,
which you can find in the Google bar above this article.

We hadden er al over gelezen: met enige bombarie werd verkondigd dat de nieuwe productie van Puccini’s Turandot zou afrekenen met de imperfecte postume composities (Alfano, Berio, Maguire), die het onvoltooide werk een waardige finale beoogden te verschaffen. Die klus bleek moeilijk en we moesten aanvaarden dat de echte Puccini niet zou terugkeren om zijn finale aan ons te schenken. Wat regisseur Kosky en dirigent Viotti voor ons bedacht hadden, dat was een geheim. De muziek zou stoppen, zoveel was bekend, dus de mogelijkheden waren beperkt; alles zou in stilte eindigen na de sterfscene van Liù, of, en wij hoopten van niet, er zou gesproken tekst worden toegevoegd. Het laatste gebeurde, en voegde niets toe. Ingelaste tekst riekt naar duiding, een lesje. Moraal van dit lesje was: “Eureka, Turandot bestaat niet!” Het zijn in feite de woorden van Ping, Pang en Pong, maar moeten wij die letterlijk nemen? Waarom? Was de conclusie nodig of wenselijk? Bestaat Sinterklaas? Voor wie het wil geloven, wanneer hij langs komt rijden en de harten sneller doet kloppen, en zelfs ouders deemoedig laat hopen dat zij braaf genoeg geweest zijn, bestaat hij, in al zijn ongeloofwaardigheid. Wie er geen behoefte aan heeft te geloven staat het vrij. Geen van allen heeft echter gevraagd om duiding. Duiding doe je op school en in de kroeg. Sprookjes belichamen ons innerlijk streven naar allesomvattende liefde, heldenmoed, het verheven worden boven het dagelijkse zwoegen en falen. Bestaat Tosca? Wotan? Calaf? In onze verbeelding wel. Gun ons deze belevenis. Daarvoor gaan wij naar de opera. Niet om over ideeën te discussiëren, maar om meegevoerd te worden in een ervaring die ons in het hart raakt.

Dat Puccini’s intentie was het werk muzikaal te voltooien, waarbij Turandot zou ontbranden in liefde, blijkt uit de drieëntwintig vel nagelaten schetsen daartoe. Puccini stierf en zijn opera bleef met een open einde zitten. Men kan uit het leven gerukt worden voordat men er klaar voor is (meestal). Dat is bitter voor de nabestaanden, maar men zal ermee moeten leven, zoals met een kunstbeen; het loopt niet lekker, maar het is beter dan niet lopen. Moraal van ons verhaal: Eureka bestaat niet, Turandot bestaat!

Turandot
"Peking, in een mythisch verleden." ©Monika Rittershaus

Turandot zelf wordt tijdens de voorstelling visueel niet aan ons geopenbaard. Broadcast Turandot wordt uitgezonden vanuit een ongewis firmament. Ook haar vader, de Keizer, verschijnt niet in beeld, maar wordt belichaamd door een millennia-oud skelet van strass stenen, dat als een fonkelende kroonluchter aan een enorme haak het graf uit gehesen wordt, ter aanbidding. Een prachtig beeld overigens, voor wie van luster houdt: het rood en blauw schittert ons tegemoet vanuit de oogkassen.

Turandot wordt geportretteerd als een kille wreedaard. Daarover kunnen we discussiëren. In haar eerste scene vertelt zij hoe de grote smart en vernedering, haar voorouder aangedaan – “door een man zoals jij, vreemdeling”-, zich in haar ziel gekerfd heeft en daar resoneert. Hetgeen haar heeft doen besluiten zich nooit aan een man te geven en aanzoeken af te straffen. Alhoewel in het programmaboekje gerept wordt over de misogynie in het libretto, en ondanks het concrete voorbeeld ervan in haar introductie, wordt de Turandot als gewetenloze vrouw afgeschilderd. Die dan niet blijkt te bestaan.

We kijken naar een killing field. Massa’s lichamen, geveld, in een ijspaleis, opgebouwd uit wanden van blikkerend metaal. Scherp licht, als van bouwlampen, met horizontale bliksemschichten, houden deze lichamen in hypnose, als in een sekte. Gekrijs klinkt (Lou-Ling?), en er komt een fluisterstem via de intercom: “We dromen nog steeds van haar, al zijn we al eeuwen dood.” Wij rollen met de ogen en laten dit over ons komen. Immers, wij houden zoveel van de muziek van Turandot en verwachten dat die zal losbarsten. De lichamen komen in beweging, worden als marionetten bespeeld, in onderwerping.

Turandot
"Gefascineerd door de schoonheid van de onbereikbare prinses, besluit Calàf haar voor zich te winnen." ©Monika Rittershaus
Hieronder een andere Turandot, met dezelfde Tamara Wilson in de titelrol. Het is nog niet eens zo lang geleden dat het operapubliek de solisten ook mocht zien.

Jenufa
Turandot
"Gefascineerd door de schoonheid van de onbereikbare prinses, besluit Calàf haar voor zich te winnen." ©Monika Rittershaus

Het is duidelijk, we zijn terechtgekomen in een schrikbewind, waar menselijkheid en empathie geen plek hebben. Regisseur Barrie Kosky is een meester in het creëren van sterke beelden, soms hallucinant. Of deze beelden recht doen aan het libretto en de compositie, dat is een andere vraag. De muziek, die vol zit van wat Italianen zo mooi sfumature noemen, subtiele nuances, die zich uiten in schuivende tonaliteit, modulaties, wendingen, wordt eigenlijk platgelopen door de scenische heftigheid. Het indrukwekkende talent van de crew van regie, choreografie, belichting, decor leek te wedijveren met de muziek, en dat was verwarrend.

In de tweede en derde akte zijn de beelden niet minder heftig. We noemen hier een gigantische schedel tijdens de raadsel-scene, waar wormen uitkruipen, de transformatie van het ijspaleis tot een huis van licht en liefde, waar bloemen uit de vensters vallen, talloze lantaarntjes branden, de vloer wordt betreden door dansers in kostuums van bloemen, Zuid-Amerikaans sensueel. Het spiegelende plafond wordt verlaagd, eindeloos reflecterende lichtjes en draaiende bloemcreaties scheppen een hallucinante, caleidoscopische droom. Mooi, maar heftig.

Er werd ook nog gezongen

Het koor van DNO stelt nooit teleur. Timbre, zuiverheid en dynamiek zijn fenomenaal. Het volume is soms iets te hard, maar dat past wel in deze regie. We storen ons ook een beetje aan het luide stampvoeten in de koorchoreografie. Zo ijselijk als de bloeddorstige massa klinkt, zo doorzichtig, dromerig en doodsbleek klinkt het koor in Perchè tarda la luna. Ook het orkest is in deze ijle passages op zijn best. Onder de bezielende leiding van dirigent Viotti is in de verstilling een magische spanning te horen. In het eerste gedeelte gaan de stemmen van solisten soms verloren. Dat is mogelijk te wijten aan een probleem met de akoestiek. Dat zou verklaren waarom herhaaldelijk sprake is van ongelijkheid tussen orkest en zangers.  Najmiddin Mavlyanov (Calaf) klinkt weliswaar mooi rond, maar in de hoogte ontbreekt allure en draagkracht, of deze wordt opgeslokt door het decor.

Ping (Germán Olvera), Pang (Ya-Chung Huang) en Pong (Lucas van Lierop), die in de eerste akte wat minder dragen bij gebrek aan ‘peng’, komen in de tweede akte uitstekend tot hun recht. Het is een prachtige, poëtische scene, waarin gemijmerd wordt over hoe mooi het leven kan zijn, en de stemmen klinken goed samen. Het orkest klinkt daar grandioos transparant als mousseline doeken waar licht doorheen valt. De eerdergenoemde ‘peng’ in de stem is dan weer in hoge mate aanwezig bij Tamara Wilson (Turandot). Haar hoogte heeft een resonans die als Star Wars’ lightsaber door het verhemelte heen het schedeldak in klieft. Haar stem draagt en heerst van pianissimo tot fortissimo. Zij heeft een smaakvolle frasering zonder overdrevenheid, en als bonus een schitterende farynx-resonans, gemengd met het borst- en lage middenregister, een kwaliteit die je tegenwoordig niet vaak meer te horen krijgt. Hier en daar leek het echter of haar stem elektronisch versterkt werd (akoestiek?). Liù (Kristina Mkhitaryan) heeft een prachtig lyrische stem die in de hoogte rank is en onwerelds mooi. Haar frasering is verzorgd en de rust die haar aria’s uitstralen zet de tijd stil. Haar rol had wat meer vlees en bloed gegund mogen zijn, gezien haar moed. Liang Li, vertolker van Timur, is een mooi getimbreerde, ronde bas, die net als Liù scenisch weinig ruimte kreeg voor hartstocht. De Keizer (Marcel Reijans) klonk onberispelijk maar wat droog voor zijn doen, het zal de akoestiek wel zijn.

Het kinderkoor zong wederom spatzuiver.

Turandot
"Turandot verschijnt in haar paleis en geeft woordeloos opdracht tot de executie." ©Monika Rittershaus

De intentie van dirigent Lorenzo Viotti is zeer uitgesproken. Zijn verbinding met de muziek is voelbaar, soms extatisch. Tempi, timing, dynamiek en kleur, geen detail wordt veronachtzaamd. Toch klinkt het orkest niet overal als eenheid. Waardoor dit komt is niet helemaal duidelijk.

Een aparte vermelding verdienen de dansers. Zij vallen op door ritmische expressie, elegantie en kracht. De kostuums die zij dragen spreken tot de verbeelding, zoals dat van zilverstroken, waarmee zij als maanlicht tussen de mensen door bewogen.

We hebben nog vragen: Waarom blijven Calaf en Timur gewoon op afstand staan terwijl Liù dood op de grond ligt? Hoe geloofwaardig is dat? We merken verder op, dat voor executies en Liù’s zelfmoord is gekozen voor de kogel, in plaats van het lemmet. Waarom? En wie zijn die rokende figuren? Zijn dat de aanbidders, die door de blikseminslag van Turandots schoonheid letterlijk in vuur en vlam zijn geraakt?

Ondanks de vele kwaliteiten, gebundeld in deze productie, zijn we hier komen te zitten met een halve Turandot. Half, omdat zij niet te zien was, half, omdat zij als vrouw niet tot bloei kwam en half omdat ook de schetsen van Puccini niet tot wasdom zijn gekomen. En dit nieuwe kunstbeen ook niet past.

ESTHER CHAYES

4.5 11 stemmen
Artikel waardering
Esther Chayes

Reviewer

Esther Chayes received her soloist diploma at the Utrecht Conservatory. Specialization in the opera profession followed in New York, Milan and Turin. She sang with the choir of the Teatro Regio Torino and made her debut in the leading role in La Molinara by Paisiello. After performing several smaller to medium roles, Chayes turned to teaching.

Abonneer
Laat het weten als er
guest
26 Reacties
Oudste
Nieuwste Meest gestemd
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties
W. van Essenbeek
W. van Essenbeek
1 maand geleden

Als rechtgeaard operaliefhebber geloof ik natuurlijk in sprookjes. In Sinterklaas, in Hans en Grietje, in Turandot. Een avondje naar de opera betekent voor mij even ontsnappen aan de alledaagse grauwe werkelijkheid. Met bijvoorbeeld de prachtige enscenering van de legendarische productie van de New York Met in het achterhoofd ging ik vrijdag naar Amsterdam. O, wat kreeg ik daar spijt van! Wat een troosteloosheid, wat een verschrikking! Na de rampzalige Freischutz ben ik inmiddels wel klaar met DNO. Ik amuseer me voortaan wel met Reisopera, Opera Zuid, livestreams uit New York, Londen en Parijs en een incidenteel bezoekje aan het buitenland.… Lees verder »

Olivier Keegel
Beheerder
1 maand geleden
Antwoord aan  W. van Essenbeek

Velen gingen u in woord en daad voor, en veel operaliefhebbers zullen nog volgen. DNO zet in op haar internationaal imago en op een “nieuw”, in hoge mate ondeskundig, publiek, dat je alles door de strot kunt duwen, als je ze maar het idee geeft dat ze tot de happy crowd van eigentijdse operaliefhebbers behoren. Inderdaad, zo snel achter elkaar de Faust-blamage en de Turandot-onttakeling te moeten wegslikken, het valt niet mee.

Martijn Pieterse
Martijn Pieterse
1 maand geleden
Antwoord aan  Olivier Keegel

Wat een ontzettend pedante opmerking over bezoekers die deze productie wel weten te waarderen. Ik vond het een van de indrukwekkendste producties die ik in de afgelopen jaren gehoord en gezien heb. Weg met alle koloniale stereotypen, prachtig hoe door de onzichtbare Turandot haar stem nog meer luister wordt bijgezet. Iedereen uiteraard zijn eigen oordeel, maar Kosky durft zich uiteen te zetten met muziek, tekst en context. Deze productie overtreft zijn Meistersinger uit Bayreuth.

Olivier Keegel
Beheerder
1 maand geleden
Antwoord aan  Martijn Pieterse

Dat Kosky zich durft “uiteen te zetten”, zal menige operaliefhebber worst wezen. Operaliefhebbers komen voor opera, voor Puccini, voor Turandot, niet voor een weliswaar volumineuze (veel lenieriefenstahlige hupsafladderij, dus “indrukwekkend”) maar tevens volstrekt onnozele, quasi-intellectuele pastiche. Barrie K. zou hoeder moeten zijn van een culturele schat, namelijk de opera Turandot, het werk van componist EN librettisten, maar hij ontpopt zich als een overgewaardeerde toneelmeester in ruste, die zich op zijn verjaardag eens flink mag uitleven in zorgcentrum De Es te Spijkenisse, een tehuis voor ouderen met een psychische aandoening. Opera is een episodische kunstvorm, waarop wij geen normen van bijna… Lees verder »

Fred
Fred
1 maand geleden

wat jammer dat zo n Turandot gewoon vernield word. ik wilde er graag naar toe. maar denk dat ik het niet doe. dank voor je mooie recensie. En Viotti kan echt wel dirigeren,maar dat hij aan zo n productie meewerkt….. heel jammer.

Willem
Willem
1 maand geleden

Het interview gelezen, met Tamara Wilson, en ze vindt het geweldig. Om onzichtbaar een aria te zingen! Volgens mij wil je als opera ster, juist in het middelpunt staan!

Opera huizen, wil men dat (nieuwe) jonge mensen naar het operahuis gaan.
Met mijn II Trittico groepje draag ik zorg om alleen de echte libretto opera’s bij te wonen.

Week geleden, Luik concertante, en een opera zo genoten.
Favoriete steden zijn, Luik, Brussel, Hannover, Hamburg, Berlijn, Essen, Leipzig en Dresden, Verona en Torro del Lago Puccini.

Olivier Keegel
Beheerder
1 maand geleden
Antwoord aan  Willem

Weet je wie ook graag in het vocale middelpunt staat? Marina Rebeka. Die ons door DNO in Maria Stuarda was beloofd, maar helemaal niet komt. Heb jij al een mededeling van DNO gezien dat de Rebeka-liefhebbers niet op haar hoeven te rekenen? Of wacht men daarmee tot het uitverkocht is?

W. van Essenbeek
W. van Essenbeek
1 maand geleden
Antwoord aan  Olivier Keegel

Ik vermoed dat Marina bij het zingen van haar grote aria niet door de regie geposteerd wil worden achteraan op een hoekje van het toneel, onzichtbaar voor een deel van het publiek, hetgeen haar overkwam in Anna Bolena.
En Turandot totaal onzichtbaar, want “ze bestaat niet”. En ik maar denken: “wie zingt er dan”? En eerst twijfelde ik zelfs aan mijn gezichtsvermogen. Waar is Turandot, ik zie haar niet! Dat mijn ogen te lijden hadden door het schelle licht kan daar natuurlijk ook aan bijgedragen hebben.

Daphne Bečka
Daphne Bečka
1 maand geleden

Vond de regie storen bij de prachtige muziek. Vooral de zachte delen waren prachtig. Er is een grens aan fff het klinkt niet meer mooi.

Olivier Keegel
Beheerder
1 maand geleden
Antwoord aan  Daphne Bečka

DNO – voor al uw storende regies bij prachtige muziek.

Robert Vinkenborg
Robert Vinkenborg
1 maand geleden

Hoe weten we dat de partij van Turandot niet op band stond?

Esther Chayes
Esther Chayes
1 maand geleden
Antwoord aan  Robert Vinkenborg

Haha, lol

W. van Essenbeek
W. van Essenbeek
1 maand geleden
Antwoord aan  Robert Vinkenborg

Ha, ha, ik zou het niet weten. Wel, dat ze prima klonk. Dat vond ook Guido van Oorschot in de Volkskrant. Hij schrijft dat alleen zij de ruimte gevuld krijgt, en dat de overige solozangers verloren lopen in de weidse ruimte. Het geluid van Liu blijft op afstand en de stem van Calaf verwaait. Dit zou er dus, los van het feit dat ook zij niet bestaan, voor kunnen pleiten om ook de overige personages onzichtbaar te maken! En om nog een stapje verder te gaan: maak ook het publiek onzichtbaar. Ik zou er geen bezwaar tegen hebben bij dit… Lees verder »

Esther Chayes
Esther Chayes
1 maand geleden
Antwoord aan  W. van Essenbeek

Haha, goede beschouwing @Robert. En ja, alleen Wilson was echt goed te horen. Een collega dacht dat haar stem wel versterkt was met microfoon 🤦

Rudy
Rudy
1 maand geleden
Antwoord aan  Esther Chayes

Al parecer si cantó con un micrófono…

Ben Siebers
Ben Siebers
1 maand geleden

Blij dat ik zo verstandig was deze opera niet te boeken. Kosky (hoewel ik afgelopen zomer zijn Meistersinger in Bayreuth wel kon waarderen) en het seizoensprogramma waarin gesproken werd over afstand tot het oriëntalisme (terwijl het toch echt in de oriënt speelt) en die afschuwelijke Tosca van vorig seizoen (gelukkig ook niet bezocht n.a.v. seizoensprogramma) waren voldoende reden. En let op: Kosky komt volgend jaar weer terug. O ja, en mijn kaart voor der Freischütz heb ik wegggeven!

Esther Chayes
Esther Chayes
1 maand geleden
Antwoord aan  Ben Siebers

Dat is toch verdrietig, eigenlijk. Behalve voor uw portemonnee

Ben Siebers
Ben Siebers
1 maand geleden
Antwoord aan  Esther Chayes

Valt mee hoor. Ik kom toch wel aan mijn opera’s. Begin januari ga ik bijvoorbeeld naar Oldenburg (waar ik afgelopen zomer een fantastische Ring zag) voor Cavaleria Rusticana en I Pagliacci. Niks geen poespas maar gewoon een passend decor, kostuums van rond 1900 en muzikaal prima. Plus voor minder dan de helft van de ticketprijzen aan de Amstel.

Ad Middendorp
Ad Middendorp
1 maand geleden

Zo’n 22 jaar geleden luisterde ik nog vredig
naar Radio Bel Canto op Zondagmiddag en
was mij van geen kwaad bewust.
Wat is er toch van ons geworden.

Mauricio Fernandez
Mauricio Fernandez
1 maand geleden

O dio, als deze productie inderdaad de zoveelste miskleun is van DNO dan bespaar ik liever mijn geld voor louter bezoeken aan buitenlandse operahuizen hoewel je nooit van tevoren kunt weten wat je voorgeschoteld krijgt. As woensdag wil ik mij,masochistisch als ik ben, wederom laten slachten aan de Amstel maar zo langzamerhand enough is enough!

Olivier Keegel
Beheerder
1 maand geleden
Antwoord aan  Mauricio Fernandez

Enough is enough. Geheel met je eens, ik denk het steeds weer. Maar ga je echt naar OPERETTA LAND? Dat kan ik me haast niet voorstellen…. https://operagazet.com/operetta-land-het-variete-is-terug/?lang=nl

Mauricio Fernandez
Mauricio Fernandez
1 maand geleden
Antwoord aan  Olivier Keegel

Jawel, ik ben toch masochistisch ingesteld?

Mauricio Fernandez
Mauricio Fernandez
1 maand geleden

Omdanks een flinke portie aarzeling ben ik toch gisteravond naar Turandot gegaan en… ik vond het een deels fascinerende voorstelling. Laten wij beginnen met de zangprestaties want daar gaat opera uiteindelijk over voor mij en vele anderen: Tamara Wilson beschikt over een laserstraal aan stemvermogen helaas zonder veel nuances ondanks haar pogingen hier en daar een pianissimo te willen zingen. Zoals bij veel van haar Noord-Amerikaanse collegae die zich in het verleden hebben gewaagd aan deze rol, blijft de uitvoering helaas eendimensionaal wat klank betreft. Nu is deze rol niet voor bange meiskes maar iets meer empathie met de partituur… Lees verder »

Olivier Keegel
Beheerder
1 maand geleden
Antwoord aan  Mauricio Fernandez

dank voor je mooie en uiteraard deskundige bijdrage !

Rudy
Rudy
1 maand geleden
Antwoord aan  Mauricio Fernandez

Coincido con Usted. Yo disfruté mucho de ésta producción, aunque no asistiría con frecuencia a este estilo …
En lo personal, nunca me gustó el final de Alfano, así que fué algo muy interesante !!

Mauricio Fernandez
Mauricio Fernandez
1 maand geleden
Antwoord aan  Rudy

El problema con Turandot es el mismo de la Lulu de Berg, nunca sabremos a ciencia cierta lo que los compositores tenían en mente y cualquier versión que se presente representa un compromiso.