De beste Lucia (Lucia di Lammermoor) aller tijden? Callas ! De beste Norma ? Callas ! De beste Tosca ? Callas ! De beste Violetta (La Traviata) ? Callas !
You can have any review automatically translated. Click the Google Translate button (“Vertalen”), which can be found at the top right of the page. In the Contact Page, the button is in the right column. Select your language at the upper left.
De heilige, onaantastbare Callas. Verbluffend, opwindend, magnifiek, grillig, hartverscheurend, schrijnend, aangrijpend, briljant, raadselachtig, schitterend, prachtig, ongeëvenaard, onvergetelijk, onstuimig, stralend. Dan zijn we er wel zo’n beetje.
Dus de vraag “heeft Callas een prachtige stem” beantwoordt zichzelf: ja, natuurlijk! Beter gezegd: nee, helaas niet! In de bovengenoemde signature roles (er zijn er meer), geven wij de voorkeur aan Gruberova, Gencer of Dessay (Lucia), aan Caballé of Sutherland (Norma), aan Kabaivanska of Price (Tosca) en aan Cotrubas (Violetta), of vul uw favoriete sopraan in uw woon- of verblijfplaats maar in.
Callas was voor alles een icoon, een idool. Een artiest met in haar persoonlijke leven ups en downs van apocalyptische proporties, die door haar fans met graagte werden geprojecteerd op haar optredens. Want een kunstenaar moet lijden. Tosca moet niet “mooi” gezongen worden, zo luidt de redenering, maar “met karakter”. Alsof de sopranen die eenvoudigweg beter zongen dan Callas, geen karakter in deze rol zouden kunnen leggen.
Callas werd op deze manier de favoriet van iedereen die van zichzelf vindt dat hij begrijpt waar het in het leven omgaat, want als je Callas-fan bent, gaat je interesse verder dan de fraaie stem, het gaat je om “heel de mens”. Kortom, je bent niet van de straat. De eigenaar van dameskapperszaak “Chez Eugène” serveert zijn clientèle op de vrijdagmiddag een sjardoneetje en laat “Casta diva” door de zaak klinken, een track van “De Allermooiste Operamelodieën”. “Wááánzinnig, perrrfect hè dames!” roept de kapper-kenner en stapt in zijn Renault Fuego, de dameskapperauto bij uitstek.
Maar Callas was verre van perfect. Domingo zei over haar: “Her voice was not beautiful in the current meaning.” Onzes inziens mogen we “in the current meaning” gerust weglaten. Het is haast onvoorstelbaar, in ieder geval uit het historisch operabewustzijn verdrongen, maar in de jaren vijftig, tijdens haar tweede Norma in de MET, gooide het ontevreden publiek knollen en wortels naar La Prima Donna Assoluta.
Callas is een internationale operaheldin geworden, vergeten zijn de optredens in de MET waar zij niet regelmatig, maar altijd op boegeroep getrakteerd werd. Meestal kreeg zij ook een slechte pers voor haar optredens in de MET. Haar uitvoering van “Casta Diva” is nu een nec plus ultra geworden, de meetlat waar elke ander versie langs wordt gelegd, maar bij haar MET-debuut in Bellini’s Norma werd zij uitgejouwd vanwege de wobble (ontspoord vibrato) in haar stem. Een euvel dat haar nooit zou verlaten.
Naast de wobble zijn er ook nog de eenvoudigweg lelijk te noemen klanken met scherpe, fragiele randen. En altijd weer die wobbel. Luister naar het eind van de waanzinsscène in
Lucia di Lammermoor: Callas kapt de laatste noot af met een krasserige, onaangename klank.
Callas-adepten geven dan wel eens toe dat zij vocaal niet perfect was, maar prijzen haar inlevings- en acteervermogen. Wij weten dat nog zo net niet, wij horen en zien in Callas toch vooral: Callas. Niet zozeer het karakter dat zij speelt en zingt, maar eerder een karikatuur van zichzelf. Die overmatige “Callas-aanwezigheid” werd wellicht in stelling gebracht om haar vocale imperfecties te verdoezelen of een tegenwicht te vormen tegen de wél mooie, en in ieder geval mooiere, stemmen, zoals die van Tebaldi. Neem haar alom geprezen aria “Vissi d’Arte”. Al huilerig voordat er één noot gezongen is. Van dik hout zaagt men planken. Callas-fans houden van Callas om Callas, maar zij moeten toch toegeven dat de stem hier niet fraai rond en vol is. (Noch zuiver, for that matter.)
Laten we het nog even over de hoge noten van mevrouw hebben. Die zijn verre van pico bello, en haar timbre wekt bij velen, althans enkelen, althans bij ons, de nodige irritatie. In 1950 schreef het dagblad “Corriere Lombardo” over Callas’ Aïda: “Ze heeft een onduidelijke dictie, en ze forceert haar hoge noten, waarbij haar intonatie ernstig in gevaar komt.”
En over haar Norma in Mexico, in hetzelfde jaar, schreef de krant “El Universal”: “Ze heeft een overheersende podiumaanwezigheid (…), maar haar timbre is onevenwichtig en niet altijd even prettig voor de toehoorders.” In 1956 schreef “Musical America” over haar Lucia di Lammermoor: “Wij waren niet bepaald onder de indruk van haar zeer onevenwichtige en vaak ronduit onfraaie stem en haar egocentrische acteren. Het leek er meer op dat Lucia di Lammermoor de rol van Callas vertolkte dan andersom.”
Callas heeft zich zelf ook uitgelaten over de stem: “It’s not enough to have a beautiful voice.” Wij zouden eraan willen toevoegen: “But it helps!”
Olivier Keegel
25-01-2021
Naschrift: paardenhoofden kunnen tijdens kantooruren worden afgeleverd ten burele van Opera Gazet. Onze buitendienst zorgt ervoor dat deze nog voor de avondklok worden afgeleverd in het bed van schrijver dezes.
We like to get in touch with our readers. Please add a comment under this article and/or rate the article with 1 to 5 stars. Scroll down.
Geachte heer Keegel, Veel mensen, die boven het maaiveld uitsteken, hebben – behalve bewonderaars – ook vijanden. Dat is niet alleen zo bij Maria Callas, maar ook bij – om maar bij zangers te blijven – bv. Dietrich Fischer-Dieskau, Elisabeth Schwarzkopf, Angela Georghiu, Cecilia Bartoli, Plácido Domingo (als bariton) en – dichter bij huis – Cristina Deutekom. Het moge duidelijk zijn, dat ik tot de bewonderaars van deze kunstenaars gerekend wil worden. Dat is geen blinde adoratie. Ik heb wel degelijk oor voor hun minpuntjes: nobody is perfect. U vergroot die van Callas, zoals haar wobble, die zich m.n. in de… Read more »
Geachte heer De Haan, dank voor uw als altijd interessante bijdrage. Ik zou niet van “vijanden” willen spraken, dat lijkt mij te veel eer, maar inderdaad voorkeuren en weerstand zullen altijd blijven bestaan. Ik ben ook geen fan van Schwarzkopf en Bartoli, en Domingo wordt tragisch, hij is een soort Heintje Davids, maar dan zonder het afscheid nemen; hij gaat maar door, de stem wordt slechter en slechter, en is als bariton nooit van uitzonderlijke klasse geweest. Tragisch. Het “wij” van Opera Gazet is een in 1991 gevestigde traditie die wij met graagte voortzetten: het is geen pluralis majestatis maar… Read more »
Geachte heer Keegel, Dank voor uw reactie. De namen, die ik heb genoemd waren slechts voorbeelden van boven het maaiveld uitstekende vocalisten, geen van allen onomstreden en als u daar liever over spreekt in termen als “fan” , “voorkeuren” en “weerstand” dan – zoals ik heb gedaan – van “bewonderaars” en “vijanden”, zij u dat gegund. Je zou het ook nog kunnen doen in de vorm van voor- en tegenstanders. Feit is, dat van nuancering bij zulke stellingnames doorgaans weinig sprake is. Kortheidshalve zal ik er één zanger uit lichten: Plácido Domingo. Toen hij nog tenor was –… Read more »
Amice! U heeft een punt. Allereerst: ik schreef “Domingo wordt tragisch, hij is een soort Heintje Davids, maar dan zonder het afscheid nemen; hij gaat maar door”, dus het onderscheid Domingo-Davids heb ik wel degelijk gemaakt: ook stimmlich hoor je trouwens verschillen. U heeft gelijk: ik liet mij toch weer meeslepen door de DNO-affaire, het is een verhaal van domheid (“hij ken se eige kaartjes toch betale”), van arrogantie van de macht en van leedvermaak. Kijk aan, nu toch al weer een veel kortere DNO-ontsporing. Met vriendelijke groet, Olivier Keegel
Wat geniet ik toch altijd van het, wat ik dan maar zal noemen, “gehakketak” (diverse meningen) tussen mensen/operaliefhebbers/fans/tegenstanders als het gaat om toewijzen of weigeren van “ere wie ere toekomt” , terecht of onterecht. Ik heb ooit eens tegen dhr. P.K. de Haan gezegd : “zoveel mensen, zoveel meningen” maar ik moet zeggen dat ik ZIJN mening altijd heb gerespecteerd (hij wist véél meer dan ik van opera en heb ook van hem véél geleerd) omdat ik ervan overtuigd was dat hij een man was die sprak met kennis van zaken. Ik ben overtuigd dat dhr. Keegel dat ook doet… Read more »
Niet alle operasterren hebben helaas alles mee. Als Callas-adept ben ik me daarvan goed bewust. (Ook van Dietrich Fischer-Dieskau ben ik een groot fan, ondanks zijn dof stemgeluid en vaak snauwerige toon.)
Welkom en interessant artikel, meneer Keegel.
Beetje zuur artikel. Neem aan met opzet zo geschreven om de Callas-adepten een beetje in het harnas te jagen en zodoende een polemiek in gang te zetten. Gezien de reacties niet echt gelukt vrees ik. Ben zelf een van die adepten. Moet toegeven dat de tekst weinig of geen onwaarheden bevat. Callas was inderdaad soms slecht bij stem. Maar gelukkig ook heel vaak goed tot zeer goed. Genoeg live-opnamen waarin ze – en zeer terecht! – waanzinnig wordt toegejuicht. Je kan als purist van alles over haar stem vinden. Geen mooie hoogte. Af en toe wat blikkerig. Niet altijd een… Read more »
Ach, mijnheer Molendijk, we laten ons niet op de kast jagen. Het is zoals u zegt: Callas is pure magie. En haar stem was in dienst daarvan prachtig.
[…] from the cultural world also came too late. The soprano Maria Callas said after his death, “What I regret most is that I did not have the opportunity to sing with […]
[…] de loftuitingen van de culturele wereld kwamen te laat. De sopraan Maria Callas zei na zijn dood: “Wat me het meeste spijt, is dat ik geen gelegenheid heb gehad om samen te […]
Callas, meid!!! Poe!
Verklaar u nader!
Ik ken die kapper!
Nou en?
Eindelijk eens iemand die gewoon de waarheid verteld over Callas. Ik had altijd het idee dat ik de enige was die haar niet mooi vond zingen. Als ik vertelde wat ik van haar vond had ik altijd het idee dat ik iets misdadige deed en een klap voor m’n kop kon verwachten. Hoe zij zo’n idool geworden is snap ik totaal niet.
ja, wat zullen hierover zeggen, Callas was zeker geen super sterke sopraan, maar dat ze wel op een eenzame hoge plek stond, dat is wel zo, en natuurlijk, zong zij met een blikken geluid, maar bij tijd en wijle wel zuiver, er zijn daarna vele sopranen die het geheid beter doen, Cotrubuas is er een van. En Callas heb ik nooit mogen meemaken
Wie bent u eigenlijk. Met wie ‘spreek’ ik nu? Ik ben enorm geschrokken van de tekst die ik zojuist lees. De vlag kan halfstok. Stilistisch al niet mooi geschreven, inhoudelijk suggestief, brutaal en opdringend tegelijk. Vandaar de vragen die ik u stelde. Wachten op uw reactie is waarschijnlijk tevergeefs.
Welke vragen u stelde, is ons volledig ontgaan.
Het is dat ik van dieren houd, anders zou ik op zoek gaan naar een geschikt paard.
*****