Adelson e Salvini

“En jij, o, mais c’est une pitié! Je verveelt je, je verkwijnt van verveling!”

(Louis Couperus, Eline Vere, dl 2, hfdst. XXXIII)

Adelson e Salvini

Het steeds maar opnieuw bijwonen van dezelfde opera’s van Verdi, Donizetti,  Bellini, Puccini e tutti quanti, of erger nog: van Mozart (nog één keer pa-pa-pa-pa-pa-pa-papagena! pa-pa-pa-pa-pa-pa-papageno! en mijn innerlijk angstleven is niet meer in toom te houden), laat zich bestrijden door belangstelling voor en zoeken naar zgn. hidden gems, maar de onontdekte opera’s blijken niet zelden terecht vergeten. Soms ook niet. Een andere route is het bijwonen van hedendaagse opera’s -ik doe dat graag-, maar aangezien ik tot de artistieke asfaltjeugd behoor als het om muziek van na R. Strauss gaat (mijn denkwereld is beperkt en er is ook veel weten uitgewaaid) ben ik een ignoramus. Ik zou het niet wagen een recensie over een hedendaagse opera te publiceren, hoewel ik dat binnenkort ga doen, maar dit komt voort uit geriatrische “wat-ken-mijn-dat-stoplicht-schelen” overmoed. Bovendien, er is altijd nog deze reddingsboei: “Zelfs een dwaas die zijn mond houdt gaat nog door voor wijs”, ik verwijs u graag naar Spreuken 17:28.

Vandaag begeef ik mij op het gladde ijs van de hidden gem, hoewel meer hidden dan gem. Ooit gehoord van de opera Adelson e Salvini? Het is het debuutwerk van Vincenzo Bellini, oorspronkelijk gecomponeerd voor de studenten van het Real Collegio di Musica di San Sebastiano.

Adelson e Salvini, Act II: Romanza: ‘Dopo l’oscuro nembo’ (Nelly), niet onverdienstelijk gezongen door Joyce “I-love-Amsterdam-so-much” DiDonato, ook bekend van haar narcistisch-pathologische masterclasses. Hier de link als u het aankunt.

Vriendschap & rivaliteit

Het verhaal is gebaseerd op de vriendschappelijke relatie tussen de twee mannelijke hoofdpersonen, die verliefd zijn op dezelfde vrouw en die afstevenen op een mogelijke tragedie. Het is hoe dan ook Bellini, dus de melodische pareltjes ontbreken niet.

Adelson e Salvini is een van die operatitels die zelfs veel Bellini-liefhebbers pas laat  of helemaal niet ontdekken; begrijpelijk want het is een opera die balanceert tussen “veelbelovend” en “onaf”. Bellini componeerde deze opera in 1825, zoals geszegd een conservatoriumproductie, dus een werk waarin de student moest laten zien dat hij dramatisch kon concipiëren, ensembles kon schrijven, recitatief kon beheersen en vooral zanglijnen kon maken die stemmen laten glanzen. Bellini was toen twintig, maar je merkt al dat hij zoekt naar al die brede melodische bogen die later zijn handelsmerk zouden worden

Het libretto draait om vriendschap, rivaliteit, liefde, eer en misverstanden. Adelson is een Ierse edelman en Salvini is een Italiaanse kunstenaar. Beiden begeren het  brandende braambos van Nelly. Adelson e Salvini is een melodrama over mannelijke vriendschap die onder druk door hun beider verlangen om in beestelijke onverschilligheid hun instincten rauw en hittig (geen typo)uit te leven.

Lange cantabile-lijnen

Muzikaal is Adelson e Salvini vooral interessant omdat je Bellini’s latere wereld al ziet ontstaan. Je hoort al de genoemde lange cantabile-lijnen die adem en legato vereisen, de liefde voor eenvoudige maar hypnotische harmonieën en een dramatische opbouw die eerder op spanning in zanglijn dan op orkestrale explosie leunt.

Het werk hoorde natuurlijk niet bij de canon Norma, La sonnambula of I puritani. Theaters wilden hits, en Bellini’s “hits” lagen elders. In de 20e eeuw kwam er hernieuwde aandacht. Musicologen en dirigenten gingen het werk reconstrueren en edities vergelijken. Tegenwoordig is Adelson e Salvini vaak een werk voor gespecialiseerde festivals en komt het niet of nauwelijks voor op het programma van de grote huizen. Er wordt bovendien om een prima-de-luxe cast gevraagd: zangers die belcanto begrijpen en kunnen uitvoeren, vooral qua frasering. Gevoel voor tempo is essentieel: te snel maakt het e.e.a. banaal, te traag maakt het langdradig.

Opera Rara – BBC Symphony Orchestra onder leiding an Daniele Rustioni (2017) repetitie voor de verzorgde CD. Goede opnamekwaliteit, serieuze musicologische basis. Hier is te horen hoe de “jonge Bellini” ineens rijp kan klinken als de dirigent de touwtje stevig in handen houdt.

Vergeten meesterwerk ?

Adelson e Salvini is geen “vergeten meesterwerk”, want het is geen meesterwerk en na deze publicatie zal de opera ongetwijfeld weer op de lip van elke rechtgeaarde operaliefhebber liggen. Ahum…

Interessant in deze opera zijn de openingsscène + introductie-ensemble. Eerste bedrijf: Adelson’s omgeving, sociale orde, relaties worden neergezet. De klassieke belcanto-opbouw: recitatief → cantabile → cabaletta. Verder  Salvini’s eerste grote lyrische moment. Proto-Bellini: lange, doorlopende melodielijn. Vervolgens Nelly’s intieme cantabile; messa di voce vraagt om verfijnde vocale controle, niet om power.

Tevens van belang: Het jaloezie-/misverstandmoment: recitatief + dramatische versnelling. Het dramatisch recitatief is nog niet zo nadrukkelijk als bij Donizetti, maar is effectief. En natuurlijk het grote duet van Adelson & Salvini,  vriendschap versus liefde/rivaliteit. Twee stemmen die samen één emotie vormen.

Live-opname uit Catania – houd de opknagende levenszin vast die  het operagebouw  alleen al bij u teweegbrengt. Deze uitvoering (1992) komt uit een periode dat Adelson & Co net weer uit de vergetelheid werd gehaald. Hier ervaren wij het echte “theatergevoel”. Vergeleken met Opera Rara: meer operarealiteit, minder studio-perfectie.

Interessant is ook de finale van het eerste bedrijf: ensemble + koor + stretta. De akte eindigt in chaos en ophef, met klassiek belcanto-finalepatroon. En in het tweede bedrijf: het “donkere” middenstuk, de opera schakelt van intrige naar emotionele afrekening. Minder conventionele vrolijkheid, meer romantische melancholie. Modulaties naar mineur. I Puritani komt vast om de hoek kijken. Als laatste de slotscène c.q. verzoeningsfinale, een traditioneel einde, met toch vocale elegantie in de laatste ensembles.

Adelson e Salvini is eigenlijk een beetje Bellini’s “jonge Cruyff”: je ziet al flitsen van pure genialiteit en muzikaal talent, maar het spel, het drama,  loopt nog wat stroef, duurt net iets te lang en mist de perfectie van zijn latere topwedstrijden.

Olivier Keegel