LAND DES LÄCHELNS in Essen: lachwekkende regie krijgt Lehár er niet onder.

You can have any review automatically translated. Click the Google Translate button (“Vertalen”), which can be found at the top right of the page. In the Contact Page, the button is in the right column. Select your language at the upper left.

 

Das Land des Lächelns. Operette in drie actes van Franz Lehár. Libretto van Ludwig Herzer en Fritz Löhner-Beda.
Aalto-Musiktheater. 12-12-2019.

Prinz Sou-Chong: Carlos Cardoso
Lisa: Jessica Muirhead
Mi: Christina Clark
Graf Gustav von Pottenstein: Albrecht Kludszuweit
Tschang: Karel Martin Ludvik
Obereunuch: Rainer Maria Röhr

Muzikale leiding: Stefan Klingele
Regie: Sabine Hartmannshenn

Muziek:
Regie:

Eind 2000 werd het enige professionele operettegezelschap in Nederland, de Hoofdstad Operette, de keel doorgesneden door onze sociaaldemocratische staatssecretaris Rick van der Ploeg. Reden: het talrijke publiek had de verkeerde leeftijd en de verkeerde huidskleur. De term “bolwerk van oude witte mannen (en vrouwen)” stond nog in de steigers en was nog niet gereed voor exploitatie. Philip  Hamel, oud-directeur van de Hoofdstad Operette, zei het zo: “Je kan niet ontkennen dat het operettepubliek niet op vernieuwing zit te wachten. Je kunt weleens een uitstapje maken, maar dan zie je de eerste wenkbrauwen al fronsen. Er is toch die hang naar het bekende en waarom zou je nou altijd alles maar moeten vernieuwen?” Goed gesproken. Geldt evenzeer voor opera.

 

Willie Wortel

Er werden nog enkele lapmiddeltjes uit de hoge hoed getoverd, zoals de Stichting de Nederlandse Volksoperette, maar het kwaad was definitief geschied. Meneer Van der Ploeg, een Willie Wortel met geen enkel aantoonbaar verstand van muziektheater, besloot een einde te maken aan de rijke Nederlandse operettetraditie. Met het om zeep helpen van de Nederlandse operatraditie was dat immers ook van een leien dakje gegaan?

Carlos Cardoso (Sou-Chong/Pedro), Tänzerinnen und Tänzer Foto: Bettina Stöß

Al in de tweede helft van de 19e eeuw bloeide de operette in Nederland (Amsterdam) op. De Weense operettes, hier gebracht door buitenlandse gezelschappen, werden druk bezocht. Er kwamen allengs ook Nederlandse gezelschappen, zoals Die Haghezangers (1918-1931) en De Operettezangers (1932-1949) met Johannes Heesters. In 1926 werd de Fritz Hirsch Operette opgericht, die zich vooral bediende van Duitse en Oostenrijkse zangers, waaronder ook Richard Tauber.  In 1945 zag de Hoofdstad Operette het leven, die – eerst onder leiding van Meyer Hamel, later onder leiding van zijn vrouw Netty en zijn zoon Philip – 55 jaar lang de operette in de Nederlandse theaters in ere hield. Bij dit uitmuntende gezelschap werd lange tijd het gezicht bepaald door Nederlandse zangers zoals Jan Handerson, Mizzi van der Lans, Marga de Boer, Germaine Compier, Jacco van Renesse, Anita Heins en Antoni Wink.

 

Kalt gestellt

Na het kalt stellen van De Hoofdstad Operette door de staatssecretaris van Cultuur (!), R.v.d.Ploeg groeide er een hele generatie opera- en concertbezoekers op die nog nooit een operette bezocht hadden!

Allerlei surrogaat voor een volwaardige, geënsceneerde operette trachtte het ontstane vacuüm te vullen: gezelschappen die twee operetteconcerten per jaar gaven (let wel, operetteconcerten, geen operettes), amateurgezelschappen, ad-hoc Wien-bleibt-Wien avondjes etc. Om van de talloze projectgroepen die de operette “weer op de kaart zouden zetten”, maar niet te spreken. Zodra je ervan hoorde, hoorde je er vervolgens nooit meer iets van.


Schnitzel

Voor een behoorlijke schnitzel, dien je je naar Duitsland of Oostenrijk te begeven; hetzelfde geldt voor de operette. Dat deden wij dan ook, en wij begaven ons naar Essen. Om met onze core business te beginnen: de beste Schnitzel eet men bij restaurant Kiepenkerl. Geen zompig en liefdeloos gepaneerd  varkenslapje dat men in Nederland als “Schnitzel” aan de man brengt. Maar een voortreffelijke Wiener Kalbsschnitzel aus der Hüfte | Zitrone | Preiselbeeren | gebratene Drillinge | Salat. Hier uiteraard geen perversiteiten als Zigeunerschnitzel, Hawaiischnitzel (!) of -gruwelijkheid der gruwelijkheden- een “Satéschnitzel”.

Das Land des Lächelns

Wij bezochten Das Land des Lächelns, en verheugden ons zeer op prachtmelodieën  als “Dein ist mein ganzes Herz”, “Wer hat die Liebe uns ins Herz gesenkt”, “Immer nur lächeln” en “Von Apfelblüten einen Kranz”.

Al die parels zijn opgehangen aan een verhaaltje over de in Wenen verblijvende weduwe Lisa, dochter van graaf Lichtenfels, die het hof wordt gemaakt door de Chinese prins Sou-Chong. Samen vertrekken ze naar China, maar al snel heeft Lisa heimwee naar de Weense Rindsuppe, Topfenknödel en Kaiserschmarrn. (Die heemwee-ellende had Pinkerton ook over zich heen gekregen als hij niet het verstandige besluit had genomen om de botervliegerige Cio Cio San in haar natuurlijke leefomgeving te laten. De mensen oordelen zo snel…) Lisa probeert uit China te ontsnappen met graaf Gustl von Pottenstein. Hun plan wordt verijdeld, maar prins Sou-Chong acht de arbeidsrelatie met Lisa onherstelbaar beschadigd en enigszins tegenstribbelend laat hij haar naar Wenen terugkeren.

LAND DES LÄCHELNS
Christina Clark (Mi/Martha) Foto: Bettina Stöß

Moeizame ontstaansgeschiedenis

Deze productie liep voor melodieëngenius Franz Léhar nogal problematisch. De eerste versie, met de naam Die gelbe Jacke, op een libretto van Victor Léon, flopte. Léhar liet het er niet bij zitten, en bracht Richard Tauber in stelling, alsmede twee nieuwe librettisten, Fritz Löhner-Beda en Ludwig Herzer. De première onder de titel Das Land des Lächelns, 10 oktober 1929 in het Berlijnse Metropol-Theater, bracht uiteindelijk wel het gewenste succes. De regie in Essen (concept: theater in theater; kan het afgezaagder?) suggereert dat de nazi’s iets met het floppen van Die gelbe Jacke te maken hadden. Volkomen uit de lucht gegrepen, maar wel een goede reden om een paar nazi-geüniformeerden ten tonele te voeren. Long time no see! Altijd goed. In feite zag Hitlers propagandaminister Goebbels scherp de betekenis en het gewicht van die lichte muziek. Zo schreeuwde hij tegen Richard Strauss, die zich laatdunkend over de operettecomponist had uitgelaten: “Ik heb gehoord dat u Lehár een straatmuzikant heeft genoemd. […] De cultuur van morgen is een andere dan die van gisteren. U, mijnheer Strauss, bent van gisteren! En: “Lehár bezit de massa’s, u niet!” [bron: Aart van der Wal, Opus Klassiek].

En voor wij het vergeten: er was ook (bijna) naakt. Sekt und nackte Mädchen! Gelukkig. Regisseuse Hartmannshenn had de Mensen van Nu weer eens flink verwend.

Onbekommerd genieten?

Nu is onbekommerd van een operette genieten er in onze dagen natuurlijk niet meer bij, zeker niet wanneer er “Chinezen” en “Europeanen” in het spel zijn. Daar moet een of ander onrecht of politieke dimensie uit te peuren zijn. Dat had regisseuse Sabine Hartmannshenn goed begrepen. In haar “interpretatie” neemt ze de ontstaansgeschiedenis van het werk op sleeptouw – deze aberratie zijn wij niet eerder tegengekomen, naar wij dachten. Mevrouw Hartmannshenn vindt zelf dat ze ons laat zien hoe politieke situaties in artistieke processen kunnen ingrijpen. “Zowel toen als nu.” Klinkt goed, genoeg mensen die erin trappen.

Gelukkig weten operetteliefhebbers uit Nederland al lang hoe de politiek kan ingrijpen in “artistieke processen”.  En in Duitsland weet men dat ook wel. Maar ja, wat moet je, de operette gewoon volgens het libretto uitvoeren? Ondenkbaar. Men wordt als gauw in de neonazistische hoek geplaatst, om van de hoon van Mensen van Nu maar niet te spreken.
“Als men vandaag de dag nog steeds belang wil hechten aan de operette, dan moet men zich behoorlijk in het stuk verdiepen”, zegt regisseuse Hartmannshenn, “alleen dan zijn operettes ook weer zeer actueel.” Een variant op de overbekende quatsch van regisseurs die hun eigen onmisbaarheid veilig willen stellen. “Nog steeds belang hechten aan operette” plaatst deze kunstvorm in de categorie van de bakelieten telefoon en flanellen luiers. En waarom zou operette eigenlijk “actueel” moeten zijn? Wie daar prijs op stelt, kan zich dagelijks volvreten aan actualiteit; juist een operette biedt verstrooiing en een unieke gelegenheid om nu eens NIET met de actualiteit bezig te zijn. We zitten hier niet bij het Werktheater.

Dirigentenwissel

In Essen zag de eerste gastdirigent van het huis, Friedrich Haider, het ook niet zitten in de Hartmannshenn-doctrine, en hij legde er na knetterende ruzies bij de  repetities het dirigeerstokje bij neer.  Vlak voor de première nam Stefan Klingele, muziekdirecteur bij de Musikalische Komödie Leipzig, de repetities over. Klingele had zijn Essener Philharmoniker overigens uitstekend in de hand en maakte er, althans muzikaal, een fijne operetteavond van.  De vier belangrijkste rollen werden allemaal  gerekruteerd uit het ensemble van de opera van Essen. De dekselse tenor Carlos Cardoso maakte als Sou-Chong  een solide maar niet altijd even subtiele en warme indruk. Jessica Muirhead (Lisa) heeft een zeer fraaie operettestem, die de welig tierende  sentimenten rijkelijk over de toehoorders uitstrooide. Christina Clark (Mi) overtuigde met haar ervaren, maar nog steeds jonge sopraan. En Albrecht Kludszuweit vertolkte de rol van Graf Gustav von Pottenstein bekwaam, maar met een zekere doorklinkende hoogtevrees.

In Essen beleefden wij een muzikaal rijke operette-avond, bezoedeld met een fikse dosis schabouwelijke regisseurs-hupsafladder.

Olivier Keegel (12-12-2019)

0 0 stem
Artikelbeoordeling
Olivier Keegel
Olivier Keegel

CHIEF EDITOR AND REVIEWER

Bellini, Donizetti. Tito Schipa, Fritz Wunderlich, Ileana Cotrubas. Stefano Mazzonis di Pralafera, Laurence Dale. Certified unmasker of directors’ humbug.

Abonneer
Laat het weten als er
guest
3 Reacties
Oudste
Nieuwste Meest gestemd
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties
G.A.C.H. Blenderman
G.A.C.H. Blenderman
7 maanden geleden

Weer een karakteristieke recensie. Jammer van al die moderniteiten. Tja nazi’s…., Léhar was wel een opportunist en had Hitler als vereerder maar ook een Joodse vrouw van wie hij weigerde te scheiden en liet ook zijn librettist vallen tijdens WO II. Maar kunnen we dat niet los zien van zijn werken. Het blijft ook een heerlijke operette zonder al die fratsen.

Willem
Willem
7 maanden geleden

Met veel plezier en aandacht lees ik de verhalen, eens of oneens met Olivier, als opera liefhebber. 🎼🌷🌷🌷🌷🎼

Ad Middendorp
Ad Middendorp
7 maanden geleden

Naar een bezoedelde operette in het Ruhrgebied. Ga er maar aan staan. Gelukkig is daar dan wel weer een Kiepenkerl, maar toch. Wat overheerst is een gevoel van tevredenheid, dat ik er zelf niet meer naar toe hoef.