The Long Lost Son of Faust. Faust blijkt, zo werd in Saarbrücken duidelijk, een actief familieleven te hebben geleid. Een doorsnee gezinnetje: Pa, Ma, zoon, dochter. In elk gezin valt wel eens wel wat voor, zo ook bij de Faustjes. Niets ernstigs, maar wat onenigheidjes en tegenslagjes.

Alter Faust: Algirdas Drevinskas
Junger Faust: Angelos Samartzis
Méphistophélès: Markus Jaursch
Valentin: Salomón Zulic del Canto
Wagner: Hiroshi Matsui
Marguerite: Olga Jelinkova
Siebel: Carmen Seibel
Dame Marthe: Judith Braun

Saarländisches Staatsorchester
Opernchor des Saarländischen Staatstheaters
Musikalische Leitung: Sébastien Rouland
Inszenierung: Vasily Barkhatov


Muziek:
Regie:
FAUST van Charles Gounod. Opéra in vijf bedrijven. 1858. Diverse veranderingen en toevoegingen tot 1869. Libretto van Jules Barbier en Michel Carré, naar een toneelstuk, Faust et Marguerite, van laatstgenoemde en Gérard Nervals vertaling van deel I van Goethes Faust. Eerste uitvoering in het Théâtre Lyrique, Parijs, op 19 maart 1859. Bijgewoonde voorstelling: Saarländisches Staatstheater Saarbrücken, 1 november 2019.

De [email protected]el-lijst

We hebben weer een Hart&Ziel-lijst, een geschenk van de Nederlandse omroeporganisatie AVROTROS die ons bekend maakt met, ik citeer letterlijk: “de 300 mooiste klassieke werken ooit”. De lijst heeft uiteraard geen enkele waarde, maar heeft tot doel luisteraars het idee te geven dat zij iets in de melk te brokkelen hebben, met andere woorden: heeft tot doel de luistercijfers op te krikken (gelukt!). Zouden er werkelijk luisteraars zijn die menen dat de jolige jonge honden van het eens klassieke kanaal NPO4 (“wij zijn geen musicologen, wij MAKEN RADIO”) geïnteresseerd zijn in het lijstje van de familie Kamphuis uit Hengelo? Meneer Kamphuis, eigen rijwielherstelbedrijf, en mevrouw Kamphuis,  verdient een centje bij in de plaatselijke Aldi, zijn fervente liefhebber van de Hart&Ziel-lijst. Tevens bezoeken zij graag “mooie luisterconcerten”. Onlangs waren zij nog naar So long, Cohen een  “zoektocht naar Leonard Cohens prachtige liederen, in de sfeer van het origineel”. Een voorstelling die Schouwburg Hengelo presenteerde in samenwerking met Kulturhus Borne! De Hart&Ziel-mens is een typisch AVRO-mens, het TROS-deel van AVROTROS heeft het gewoon gezellig met André Rieux. Met Trossers kan je een oorlog winnen, met de AVRO misschien ook wel, maar wélke oorlog is niet op voorhand duidelijk. Was het niet de grote AVRO-held, oprichter en directeur Willem Vogt, die niet wist hoe snel hij  in de meidagen van 1940 het Joodse personeel moest ontslaan?

Sungmin Song (Junger Faust), Carmen Seibel (Siebel), Markus Jaursch (Méphistophélès), Hiroshi Matsui (Wagner), Salomón Zulic del Canto (Valentin); Chor; ©Andrea Kremper

Priesters en componisten

De Hart&Ziel-mens (windjack, steengrillen, vakantiepark, elektrische fiets) is natuurlijk benieuwd waar zijn “nummer 1” uiteindelijk beland is. Welnu, De Vier Jaargetijden, mondiale liftmuziek, eindigde op de 20e plaats. Vivaldi in de top twintig, respect! Vivaldi behoorde tot een opmerkelijk slag componisten, hij was priester-componist. Bekend als de “Rode Priester”, rood vanwege de kleur van zijn haar, niet van zijn politieke overtuiging. Als priester droeg hij de mis op, maar daar kwam een einde aan toen hij, naar verluidt, de Rooms-katholieke Kerk wegzette als “achterlijk en onwetend”; ook gaat het verhaal dat hij in 1715 uit de Pieta-faculteit werd gezet omdat hij niet van de koormeisjes kon afblijven. Kinderachtigheid troef, ook toen al. Maar er zijn meer priester-componisten, bijvoorbeeld Allegri en Liszt. Vallen wij Nederlanders in dit opzicht dan buiten de boot? Zeker niet, want wie kent niet Maurice Pirenne (1928–2008), priester, componist en organist, voornamelijk bekend door zijn kerkmuziek. De man die, na een verblijf in Italië, de pizza in Nederland introduceerde en een fanatiek voetballiefhebber was, naar wij vrezen van “us PSV-ke”.

Priester&Componist-lijst

Komen wij bij de nr. 1 van de Priester&Componist-lijst, door u zelf gekozen, beste luisteraars: Charles Gounod! Deze Parijzenaar zou óók priester worden. Echter, op zijn achttiende begon hij aan een conservatoriumopleiding, en drie jaar later al won hij de Prix de Rome. Hij verhuisde naar Rome om de muziek van Palestrina en tijdgenoten te bestuderen. Uiteraard keerde Gounod terug naar Parijs, Paris sera toujours Paris   immers, waar hij werkte als kerkorganist. Hij woonde in een klooster, dat dan weer wel.

Van de hand van de meestal in toga gehulde en altijd ongetrouwd gebleven Gounod verschenen verschillende werken: symfonische muziek, Liederen, maar ook opera’s en missen. Helaas werd hij vooral bekend om het niet te pruimen “Ave Maria”, oorspronkelijk een Prelude van Bach uit het Wohltemperiertes Klavier.  Een nog groter succes was zijn opera Faust uit 1859. Het libretto is gebaseerd op het oude volksverhaal over de man die zijn ziel aan de duivel verkoopt.

Over deze Faust van Gounod wilden wij het vandaag eens met u hebben. Deze opera bevat heerlijke, meeslepende muziek. Stilistisch was Gounod conservatief, maar zijn composities zijn altijd melodieus, zijn orkestratie altijd voortreffelijk. Voor zijn twee symfonieën zou ik graag een lans willen breken. Maar terug naar Faust.  De aria’s zijn verrukkelijk. Om er enkele te noemen: “Salut! demeure chaste et pure , “Ah, je ris de me voir” , “Elles se cachaient…Il ne revient pas”  en natuurlijk “Avant de quitter ces lieux”. Klik de aria’s aan, vooral de eerste: in het Italiaans gezongen door een van de fraaiste stemmen ooit.

Markus Jaursch (Méphistophélès), Judith Braun (Dame Marthe), Algirdas Drevinskas (Alter Faust); Chor. ©Andrea Kremper

In “Avant de quitter ces lieux”, hieronder gezongen door Dmitri Hvorostovsky,   vreest Valentin, de broer van Marguerite, dat niemand zich over zijn zus zal ontfermen als hij ten oorlog trekt.

Hij vraagt God om zijn zus te beschermen. Deze weelderige aria heeft een anekdotische achtergrond. In 1864, toen Faust in het bijzijn van de componist werd opgevoerd in Her Majesty’s Theatre te Londen, had Gounod te maken met de zeikerige bariton Santley, die boos was dat zijn rol geen aria’s had.  Vooruit dan maar, moet Gounod gedacht hebben, en hij distilleerde een melodische frase uit de ouverture en maakte er een aria van: “Avant de quitter ces lieux”. Moraal: zeiken helpt! In Frankrijk had men echter niets met de Engelse Mr. Santley te maken, en het duurde tot 1937 voordat de litigieuze aria uitgevoerd werd.

Faust volgens Gounod

Wij bezochten de voorstelling in Saarbrücken, maar voordat wij hier nader op in gaan eerst even ultrakort de inhoud van de opera, daarna de inhoud van Saarbrückense bewerking. Libretto: De oude filosoof Faust gaat te rade bij de duivel, Méphistophélès: rijkdom, macht en jeugd in ruil voor Fausts ziel. Méphistophélès toost op Marguerite, tot ongenoegen van Valentin. Een zekere Siebel, niet geheel ontdaan van amoureuze gevoelens voor Marguerite,  plukt een boeket bloemen voor haar, maar die verwelken bij Méphistophélès’ aanraking. Faust legt een juwelenkistje op de trap, in plaats van Siebels boeket. Die juwelen en Méphistophélès zelf bevallen Marguerite wel. U weet wel,     “Diamonds Are a Girl’s Best Friend” uit de speelfilm met de erratieve titel Gentlemen Prefer Blondes.

Voor haar huis wordt Valentin geprovoceerd en daarna vermoord door Faust. Valentin sterft en vervloekt zijn zus. Deze belandt in de gevangenis; ze is ter dood veroordeeld omdat ze haar kind vermoord heeft. Faust biedt haar aan om samen met hem te ontsnappen, maar in plaats daarvan wendt ze zich tot de engelen, die weten dat Het Kwaad in Méphistophélès schuilt. Die gok pakt goed uit, want voornoemde engelen brengen haar naar de hemel en Méphistophélès blijft gefrustreerd achter. Faust krijgt een religieuze oprisping en knielt neer in gebed.

Faust volgens regisseur Vasily Barkhatov

In Saarbrücken werd ons duidelijk dat het allemaal toch héél anders ligt. Faust blijkt een gezellig gezinsleven te hebben. Marthe, de buurvrouw, ís niet de buurvrouw, maar de echtgenote van Faust! En Faust heeft kinderen: dochter Marguerite en zoon Valentin (een wel erg dunne bariton Salomón Zulic del Canto, toch wel de zwakke schakel in het muzikale gedeelte van de voorstelling; zijn “Avant de quitter ces lieux” zal niet als legendarisch geboekstaafd worden). Na grondige research allemaal vastgesteld door regisseur Vasilij Barkhatov. En de opera gaat over geweld. Tegen vrouwen! Geweld van Faust tegen Marguerite. Maar ook geweld tegen Faust zelf, door Méphistophélès en zijn kornuiten. En omdat Faust bij de verkoop van zijn ziel ook “jeugd” wenste, stond er pardoes nog een tweede Faust op het toneel: de jonge Faust. Twee versies van een protagonist, waar hebben we dat eerder gezien? Antwoord: overal. Hoe vaak? Ca. 2000 keer.

De regie laat zich het best duiden met enkele steekwoorden: parkeergarage, restaurant, waar regelmatig verschillende (bijna-)lijken in een koffer worden gepropt,  sportwagen (heerlijk traditioneel), van springlading voorzien babylijkje waar Siebel (Carmen Seibel) de hele voorstelling mee rondzeulde; dit alles symbolisch voor goed en kwaad, de onverbiddelijkheid van de tijd, schuld en boete, etc. etc. A regular philosopher, deze regisseur Vasily Barkhatov

De met een honkbalknuppel uitgedoste en meer gluiperige en ophitsende dan duivelse Méphistophélès  werd bekwaam vertolkt door de versatiele bariton Markus Jaursch.  Sopraan Olga Jelinkova had ook nooit gedacht dat zij eens de rol van de kuis-onschuldige  dochter van Faust zou zingen. Hoewel, kuis, zij raakt meer en meer op de hoogte van de euvele daden van haar papa.  Zij voelt zich, althans stimmlich, duidelijk thuis in haar rol en brengt deze met overtuiging. lgirdas Drevinskas verleende zijn uitermate prettig in het gehoor liggende tenor (en wat een prachtig Frans spreekt/zingt deze Dreviskas)  aan de oude Faust, terwijl Faust jr. werd vertegenwoordigd door de met een helder-glinsterende en krachtige tenor gewapende Angelos Samartzis, die mij qua voorkomen maar ook qua stem enigszins aan John Osborn deed denken. Fraaie topnoten. In de kleinere rollen deden Judith Braun, (vooral) Carmen Seibel en Hiroshi Matsui (Wagner) het uitstekend.

Gounod wint nipt van Barkhatov

De meesterlijk geïnstrumenteerde muziek van Gounod werd uitstekend aangevoeld  door dirigent  Sébastien Rouland en zijn Saarländisches Staatsorchester. De kwaliteit van het orkest viel ons in zeer positieve zin op; de prachtig gebalanceerde houtblazers, de briljante, warme tonen van de strijkers, en het krachtige, vullende  karakter van het koper, het greep allemaal schitterend in elkaar. De uitstekende balans tussen podium en orkestbak resulteerde in uiterst genoeglijk, puur luisterplezier. Fijn orkest.

Naast de krankjoreme, maar bij tijd en wijlen best wel vermakelijke regie ervoer ik nog één klein petit b-mol; in de Saarbrückense versie werden de tedere, lyrische momenten enigszins weggewoven en kregen zij niet het volle pond. Gounod moet er anders over gedacht hebben. Daarom kozen wij na lang, lang aarzelen uiteindelijk voor de versie van Gounod, boven die van regisseur Barkhatov.

Met het kitscherige “Ave Maria” staat Gounod op nr 118 van de Hart&Ziel-lijst. Geen toppositie, maar…. hij staat erop!. Begrijpelijk dat onze Parijse componist voorrang moet verlenen aan keien uit de klassieke  muziek als Ennio Morricone en Astór Piazzolla. Ook de diepgravende soundtrack van Le fabuleux destin d’Amélie Poulain  (luister hier) met zijn Mahleriaaanse grilligheid en Schönbergiaanse a-tonaliteit eindigde in de top 100, ver boven Gounod.

AVRO locuta, causa finita.

Voor nu zeg ik u:
Goedenacht En Welterusten.

Olivier Keegel
(gepubliceerd 2-11-2019)

Olivier Keegel
Olivier Keegel

Chief editor and reviewer

Bellini, Donizetti. Tito Schipa, Fritz Wunderlich, Ileana Cotrubas. Stefano Mazzonis di Pralafera, Laurence Dale. Certified unmasker of directors’ humbug.

4
Reageer op dit artikel

avatar
3 Comment threads
1 Thread replies
4 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
4 Comment authors
Ad MiddendorpenCorinne RomijnOlivier KeegelAnneke Molenaar. Recent comment authors
  Subscribe  
nieuwste oudste meest gestemd
Abonneren op
Anneke Molenaar.
Gast
Anneke Molenaar.

Met veel genoegen gelezen alleen de laatste regels niet omdat er een YouTubefilmpje overeen staat.

Corinne Romijn
Gast
Corinne Romijn

Bedankt voor alweer een schitterende recensie .

Ad Middendorpen
Gast
Ad Middendorpen

Weer een geweldig verhaal. Gelardeerd met een zowel bijtend als hilarisch cynisme. En met al die links, vooral de laatste naar Yann Tiersen, wordt het pas echt genieten.