Close-Up… Closer… Far Too Close. Het huis van de opera is het theater. Opera werd geboren in kleine, elitaire hoftheaters. De kunstvorm veranderde en evolueerde, werd populair, dus werden operahuizen groter en groter; er kwamen zelfs openluchttheaters die  duizenden bezoekers konden ontvangen. Maar al deze locaties hebben iets gemeen. Ten eerste, ze (de meeste) bewaren (godzijdank) enige afstand tussen het publiek en het podium. Ten tweede krijgt het publiek steeds een totaalbeeld van het podium, althans in principe.

 

You can have any review automatically translated. Click the Google Translate button (“Vertalen”), which can be found at the top right of the page. In the Contact Page, the button is in the right column. Select your language at the upper left.

 

Toen kwam de bioscoop. En later, de televisie. Deze media lieten ons op een heel andere manier van opera genieten. De uitvinding van de grammofoon en zijn nakomertjes bood de mogelijkheid om stemmen en beelden op te nemen, en de wereld van de opera opende zich voor een enorm aantal mensen die voordien niet de mogelijkheid hadden om naar het theater te gaan. Hele generaties hebben de liefde voor opera opgevat door middel van opnames, slechts door te luisteren… maar steeds had men de vrijheid om door middel van de verbeelding een idee van de scenes te creëren. Opera in de bioscoop en op video ging een stap verder. Een technische vooruitgang, zeker, maar niet vrij van haken en ogen.

Close-Up
CLOSE-UP, CLOSER, FAR TOO CLOSE

Er wordt veel opera op tv gekeken, zeker in deze tijden van lockdown en COVID-19. Theaterbezoek is er voorlopig niet bij. Maar de vraag is wel: als we nu naar opera op tv kijken, zien we dan dezelfde voorstelling als die we in het theater zouden hebben gezien, ook al verdisconteren we dat elk plaats een andere blik op het toneel oplevert?

Helaas is het antwoord NEE, we zien niet dezelfde voorstelling. Om een aantal redenen (die we zullen proberen te analyseren, en er mogelijkerwijs een hypothese op te baseren) zien we meestal gewoon wat de tv-regisseur besluit ons te laten zien, vanuit een standpunt van twee of meer camera’s.

Close-Up
Gat in plafond

We hopen natuurlijk elke keer weer dat de regisseur een opera-expert is, die weet wat hij doet. Maar hoe vaak komen we bedrogen uit? Hoe vaak ergert men zich niet aan het in beeld brengen van een of ander nutteloos detail,  terwijl de actie zich toneelbreed in volle ontwikkeling bevindt?

De laatste tijd is deze schabouwelijke gewoonte hand over hand toegenomen, ook als men zijn toevlucht neemt tot beeldkaders van bovenaf, alsof iemand vanuit een gat in het plafond gluurt. Een letterlijk “point-of-view” dat geen enkele operaganger ooit heeft gehad, nodig heeft gehad of behoefte aan heeft gehad. Evenmin heeft ooit iemand behoefte gevoeld aan artistiekerige filmtrucs, zoals fadings of overlappingen van kaders.

Verslaafd aan close-ups

Maar er is meer. En dat is de groeiende verslaving van tv-regisseurs aan close-ups.

Close-ups zijn natuurlijk een verworvenheid van de film. Maar hoe -en hoeveel!- helpen dergelijke close-ups de opera? TV-regisseurs, misschien meer bedreven in cameraregistratie dan in de opera, lijken te denken: “We kunnen close-ups doen, dus we gáán close-ups doen”. Niet omdat het moet, maar omdat het kan. Maar, zoals eerder betoogd, de aard van de opera is dat het beeld als geheel wordt gezien, maar ook in meer of mindere mate van afstand. En daar zijn redenen voor. Historische en traditionele redenen natuurlijk, maar ook praktische.

sick

Opera, dat is primair muziek en zang. En het zingen van opera is geen sinecure (don’t try this at home), en het kan behoorlijk vermoeiend zijn, zelfs voor de beste en meest professionele zangers. Opera zingen vergt uiteraard een veel grotere inspanning dan alleen spreken. Heeft een zanger niet het recht om die inspanning een beetje voor zichzelf te houden, het recht op, hoe paradoxaal dat ook klinkt, een beetje privacy, een stukje artistic distancing? En heeft het publiek niet het recht om van een optreden te genieten zonder de niet altijd even fraaie tekenen van inspanning te zien?

Zeker, er zijn zangers en zangeressen die wel varen bij een close-up, maar we kunnen niet allemaal Anna Netrebko zijn. Sommige zangers zijn goede acteurs, andere niet zo. Of helemaal niet. Sommige zangers zijn jong, lang, slank, mooi… Dat is fijn voor ze, en ook voor de toeschouwers. Maar andere zangers zijn visueel wellicht wat minder geslaagd; helemaal geen ramp en zegt ook niets over de kwaliteit van hun zang.

Sommige zangers kunnen tegelijkertijd fraai zingen en goed acteren. Geweldig. Maar het is geen must. Andere zangers zingen “gewoon”, en als ze goed zingen is dat een eerste klap die een daalder waard is.

Jammer genoeg tonen close-ups maar al te vaak lege blikken, gesloten ogen, of frequente, ongemakkelijke blikken naar de dirigent, zelfs in de meer emotionele en gepassioneerde momenten van de voorstelling. Soms worden er gekke bekken getrokken, waarvan de esthetiek vaak omgekeerd evenredig is met de (te) hoge noten. Welk doel is ermee gediend om dat in close-up te zien? Het is zelfs enigszins ongemakkelijk, zowel voor de toeschouwer als, in retrospectief voor de operazanger in kwestie.

TV-regisseurs zouden moeten inzien dat zij hun tv-publiek vooral een opera-ervaring moeten bieden, een ervaring zoals in theater en niet voor de tv, al dan niet met chips onder handbereik. Waarom doen veel van hen precies het tegenovergestelde? Waarschijnlijk denken ze dat het met film en televisie opgegroeide publiek daarop zit te wachten.

Nadruk op close-up beelden faciliteert en bevordert ook de trend dat zangers niet gekozen worden omdat ze goed kunnen zingen, maar omdat ze er zo goed uitzien. Het spreekwoordelijke “jonge publiek” wordt nog verder weggeleid van enig begrip van wat opera werkelijk is en betekent.

Natuurlijk dragen de zgn. “moderne” regies (“actueel, desoriënterend, schurend en urgent muziektheater”) hun deel van de verantwoordelijkheid voor deze trend. Als een regisseur de behoefte voelt om de hertog in Rigoletto een volledige striptease te laten uitvoeren (zulks werd ons daadwerkelijk voorgeschoteld), dan kiest hij natuurlijk voor een knappe, atletische tenor, ook al zou een andere, minder goed uitziende hertog misschien wel een stuk beter kunnen zingen. Maar dit is eigenlijk weer een andere (dubieuze) kwestie, waar we in de toekomst wellicht nog wel eens op terugkomen.

Laten we in de tussentijd hopen dat de operahuizen snel weer veilig open kunnen gaan. Opera op video, misschien een aardig tijdverdrijf, maar geen substituut voor wat ons allen zo dierbaar is: operavreugde!

Marina Boagno

(Nederlandse tekst: Olivier Keegel)

0 0 vote
Artikelbeoordeling
Marina Boagno
Marina Boagno

REVIEWER

Marina Boagno is a life-long opera fan. She acted for many years as an amateur talent scout, organizing concerts, creating and directing events and looking for and promoting young opera singers. Author of "Franco Corelli – Un uomo, una voce" (1990) and a biography of Ettore Bastianini’s, “Una Voce di Bronzo e di Velluto” (2003)

Abonneer
Abonneren op
guest
2 Reacties
Oudste
Nieuwste Meest gestemd
Inline Feedbacks
Bekijk alle reacties
A. Minis
A. Minis
1 maand geleden

Goed stuk, ook mooi geschreven. Overigens hebben sommige operagangers dat ”vogelperspectief” meegemaakt: tijdens de Ring van Audi zat een deel van het publiek in bakken boven het toneel. Het heette geloof ik ”adventure seats”
Opera in de bioscoop is aan mij niet besteed. Hoofdpijn van het te harde geluid en scheel door het grote scherm.

Willy
Willy
1 maand geleden

Plaatsen met een goed zicht voor details in operahuizen zijn enkel voor de bezoekers die zich een duur ticket kunnen veroorloven. Wie zich tevreden moet stellen met een zitje op de hogere balkons heeft enkel een ver totaalzicht. Vanop zijbalkons zie je vaak maar een deel van het toneel. Bij een TV opname zit je op de beste plaats, kun je de opera visueel veel intenser beleven. Rustiger ook, vanuit je zetel. Er zit geen toeschouwer naast je te wemelen. Ook niemand die met zijn knieën in de rug van je zetel port. Niemand die zit te fezelen of met… Lees verder »