Eleonore Prochaska – wie kent haar nog ?!

Eleonore Prochaska… De (bijna) naamlozen en de ondergewaardeerden in de geschiedenis, wij hebben er een zwak voor. Ook zijn wij zeer gesteld op Belangrijke Historische Gebeurtenissen die nu in het verdomhoekje zijn beland, want eenzijdige opgetekend door de patriarchale uitbuitende witman, althans tot witman gemaakte. Wie leest er nog Xenophon, wie weet nog de haarfijne finesses van het Emser Depesche, wie kent nog de jaartallen die horen bij het liberale, extraparlementaire minderheidskabinet kabinet-Cort van der Linden? Hoefeweniettekenne, hebbewenooitgehad.

Wij zouden desalniettemin een muziekgerelateerde blik willen werpen in de periode vlak voor en na de dood van Mozart. We gaan naar de drie hoofdrolspelers.

You can have any review automatically translated. Click the Google Translate button (“Vertalen”), which can be found at the top right of the page. In the Contact Page, the button is in the right column. Select your language at the upper left.

I. Eleonore Prochaska

Eleonore Prochaska, in 1785 geboren te Potsdam, dat in die tijd een Pruisische garnizoensstad was. En jawel,  Eleonore groeide op in een soldatenfamilie – als we nu meer soldatenfamilies hadden, was corona al lang en breed uitgeroeid. Eleonore werd na de dood van haar moeder naar een weeshuis gestuurd –  als we er daar nu meer van hadden, was corona óók al lang en breed voorbij geweest. Op jonge leeftijd raakte zij  geïnteresseerd in de bevrijdingsoorlogen tegen Napoleon, een interesse die bij voorbaat sympathie opwekt. Toen ze 28 was, sloot zij zich aan bij het 1. Jägerbatailion des Lützowschen Freikorps, een naam om van te smullen en heel wat substantiëler dan de verzameling watjes die zich verschuilen achter het European Civil Peace Corps. Eleonore moest zich wel als mannetje verkleden, en zij presenteerde zich onder de naam August Renz. Vermomd als man vocht ze tegen Napoleon. Wij zeggen: rèspèk !

Eleonore Prochaska - wie kent haar nog ?!
Monument voor Eleonore Prochaska, 1785-1813.

Bij een veldslag raakte zij gewond en de hospik voelde nattigheid… das ’n gene kerl, das ’n maid. (De omgekeerde constatering deed menig mannelijke gast die bij ons in Bangkok, waar wij toen woonachtig waren, op visite was en “een keertje alleen wilde gaan stappen”.) Prochaska werd naar Dannenberg gebracht, waar zij op 5 oktober 1813 als gevolg van haar verwonding overleed. Heldin! De Potsdamer Jeanne d’Arc! In 1869 kreeg  Potsdam een gedenkteken (zie afbeelding hierboven), dat nog steeds te vinden is op de  begraafplaats in Potsdam.

II. Johann Friedrich Leopold Duncker

Betreedt het toneel: Johann Friedrich Leopold Duncker, geboren één jaar na Eleonore. Pruisisch ambtenaar! En nooit last gehad van enige toeslagenaffaire… En niet zomaar een ambtenaartje, maar Eerste Kabinetssecretaris van de Koning van Pruisen en Geheimrat in het kabinet van Friedrich Wilhelm III. Maar ook: schrijver en dichter. (Houd dat even vast.)

Eleonore Prochaska - wie kent haar nog ?!
Johann Friedrich Leopold Duncker, geschilderd door zijn zoon Carl Duncker, 1829.

Als Geheimrat vergezelde hij de Pruisische koning naar het Congres van Wenen (1814-1815), waar het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden het licht zag, totdat de verraderlijke Belgen daar in 1830 een einde aan maakten omdat ze een opera niet mooi vonden. Merkwaardig volkje. In Wenen maakte Duncker kennis met een héúl beroemde componist. Wij verraden nog niets. Na de dood van koningin Luise schreef hij samen met de componist Ludwig Hellwig het lied “Louise ist nicht mehr”, een titel die de toehoorder niet al te lang omtrent de inhoud in het ongewisse laat. Maar er was meer. Duncker vergaarde ook roem als de auteur van het Pruisische volkslied, dat door Spontini (u weet wel, van de Orkestgebouw-balustrade) op muziek werd gezet. En: hij schreef een toneelstuk, over Eleonore Prochaska!

III. Ludwig van Beethoven

Betreedt de derde protagonist het toneel. U had hem vast al geraden, Ludwig van Beethoven. Duncker was een groot bewonderaar van Beethoven en hij vroeg hem muziek te componeren voor zijn toneelstuk Leonore Prochaska. En zo is het gekomen… Beethoven componeerde in 1815 muziek voor het toneelstuk; voor sopraan, mannenkoor en orkest.

Eleonore Prochaska - wie kent haar nog ?!

Het toneelstuk is verloren gegaan, onzes inziens een groter gemis dan het uit het vaderlandse zwerk verdwijnen van de Dwergmeeuw en de Grauwe Kiekendief. Nog schrijnender is dat het drama, mét Beethovens muziek, nooit werd uitgevoerd tijdens het leven van tekstdichter en componist. De vraag is natuurlijk wat Beethoven er nog van had kunnen horen.

Het muziekje -beluister het filmpje!- bestaat uit vier delen: 1. Harcos-Kórus, 2. Romanza, 3. Melodráma en 4. Gyászinduló (Treurmars). Wij vermoeden dat het honorarium Beethoven nogal tegenviel en hij zich dienovereenkomstig van zijn taak kweet: voor het vierde deel pleurde hij er gewoon het derde deel van Pianosonate  No. 12 in.

Olivier Keegel

We like to get in touch with our readers. Please add a comment under this article and/or rate the article with 1 to 5 stars. Scroll down.
Eleonore Prochaska - wie kent haar nog ?!
5 5 stemmen
Artikelbeoordeling
Olivier Keegel
Olivier Keegel

CHIEF EDITOR AND REVIEWER

Chief Editor since 2019. Does not need much more than Verdi, Bellini and Donizetti. Wishes to resuscitate Tito Schipa and Fritz Wunderlich. Certified unmasker of directors' humbug.

Abonneer
Laat het weten als er
guest
3 Reacties
Oudste
Nieuwste Meest gestemd
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties