Duitsland en Italië, de voormalige asmogendheden, hebben meer gemeen dan de verderfelijke alliantie, ook wel “de as” genoemd, van voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Genoemde landen brachten ieder een fenomenale tenor voort, namelijk  Frits Wunderlich en Tito Schipa. Of Frits Wunderlich ondanks zijn verraderlijk voorkomen van getapte vent die graag een biertje dronk, werkelijk van menselijke proporties was, wordt in brede kring betwijfeld. Op grond van de door hem voortgebrachte hemelse klanken kan ernstig aan zijn stoffelijkheid getwijfeld worden.

You can have any review automatically translated. Click the Google Translate button (“Vertalen”), which can be found at the top right of the page. In the Contact Page, the button is in the right column. Select your language at the upper left.

 

Wij richten ons vandaag op Raffaele Attilio Amedeo Schipa, beter bekend als Tito Schipa, die hoogstwaarschijnlijk in de laatste decemberdagen van 1888 te Lecce geboren werd. Officieel geregistreerde geboortedatum was 2 januari 1889, aldus zou hij ook pas een jaar later -een vooruitziende ouderlijke blik-   voor militaire dienst worden opgeroepen.

Hij debuteert op 4 februari 1909 in La Traviata (te Vercelli, een stadje tussen Milaan en Turijn). Hij maakt gestaag naam in het operagezelschap van Giuseppe Borboni en zijn eerste grote triomf vindt plaats in 1914: een legendarische Tosca onder leiding van Leopoldo Mugnone. Dan is er geen sprake meer van een Raffaele Attilio Amedeo Schipa….  “Tito Schipa” is de naam!

Mede doordat Schipa uitstekend Spaans spreekt (en drie andere talen), is hij in Spanje en andere Spaanstalige landen uitermate populair; zijn Manon in het Teatro Real in Madrid (1918) is een laaiend succes.

In 1919 zijn de VS aan de beurt. Hij trouwt er met de Franse soubrette Antoinette Michel d’Ogoy, die hij in Monte Carlo had ontmoet tijdens de wereldpremière van Puccini’s La Rondine.

Tito Schipa
Tito Schipa komt aan in Volendam (1959). Foto: Wim van Rossem. Beeldbank Nationaal Archief.

Op 4 december 1919 weer een triomf: zijn debuut in Rigoletto bij de Civic Opera van Chicago. Hij wordt, mijns inziens ten onrechte, gezien als de opvolger van Caruso; gelukkig werd er retrospectief naar mij geluisterd want al gauw waardeert men ten volle zijn niets met Caruso te maken hebbende,  delicate en gracieuze stem: de eretitel “Anti-Caruso” wordt zijn deel. Hij is 15 jaar lang eerste tenor in Chicago en dan komt de MET in zicht. Men constateert: de beste “tenore leggero” of “tenore di grazia” aller tijden. Tot op de dag van vandaag, voeg ik er dan maar even aan toe.

Schipa is niet alleen zanger, maar ook componist, voornamelijk van liederen/liedjes. Hij is zelfs van plan een jazz-opera te schrijven, vijftien jaar voor Gershwins zwaar overgewaardeerde, om niet te zeggen stomvervelende Porgy and Bess. Tito Schipa begeeft zich met ongekend succes in het populaire Spaanse en Napolitaanse repertoire. Hij speelt de hoofdrol in de film Vivere! (1937), een ongekend kassucces in Italië. Maar het succes eist zijn tol. Zijn lady-hopping (houd altijd de controle!) heeft verwoestende gevolgen voor zijn huwelijk, en de aanzienlijke hoeveelheden geld die hij verdient, gooit hij net zo makkelijk weer over de balk. Geen Reaal Lijfrentedesk voor Tito!

Tito Schipa
Tito Schipa in zijn natuurlijke habitat.

El Gaucho, gecomponeerd en gezongen door Tito Schipa

De Duitse versie van El Gaucho

Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft hij een relatie met de Italiaanse actrice Caterina Boratto. Dit brengt hem terug naar Italië. Zijn betrokkenheid bij het fascistische regime zorgt ervoor dat Amerika hem na de oorlog voorlopig even niet moet. De Scala past ook.

In 1956 richt Schipa de blik op Hongarije en Rusland. In 1957 leidt hij een festival in Moskou, maar zijn nieuwverworven vrienden maken de Italiaanse geheime dienst wantrouwig. Schipa wordt in de gaten gehouden. In Italië heeft hij zijn sympathie verspeeld, en hij ziet zich gedwongen terug te keren naar de VS, waar hem een onverwacht warm welkom wacht. Op 16 december 1965 komt een carrière van 55 jaar ten einde. Schipa overlijdt op 77-jarige leeftijd.

Het vaak gehoorde “verwijt” of “bezwaar” van de “kleine stem” is even hardnekkig als onterecht. De hoeveelheid “materiaal” (vergeeft u mij voor één keer deze schabouwelijke term) is van geen belang als de kwaliteit zo superieur is als bij Schipa het geval is. Uiteraard kende Schipa zijn beperkingen, en hij beperkte zich -heel verstandig- strikt tot een geschikt repertoire. Zijn rollen in Donizetti’s L’Elisir d’Amore, Massenets Werther, en Cilea’s L’Arlesiana zijn van eenzaam topniveau. Zijn o.a. door Pavarotti uitgebreid geprezen frasering is legendarisch. Evenals zijn ongekend gevoel voor nuance en zijn verlokkende rubato. Zijn versie van Donizetti’s ‘Una furtiva lagrima’ is de gouden standaard; alleen al voor het betoverende diminuendo zouden enkele standbeelden moeten worden opgericht.

 

Olivier Keegel
28 december 2020
Geraadpleegde literatuur: www.titoschipa.it & de biografie van Tito Schipa, geschreven door zijn zoon.

3.5 2 stemmen
Artikelbeoordeling
Olivier Keegel
Olivier Keegel

CHIEF EDITOR AND REVIEWER

Chief Editor since 2019. Does not need much more than Verdi, Bellini and Donizetti. Wishes to resuscitate Tito Schipa and Fritz Wunderlich. Certified unmasker of directors' humbug.

Abonneer
Laat het weten als er
guest
1 Reactie
Oudste
Nieuwste Meest gestemd
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties
Willem
Willem
23 dagen geleden

Oktober 2019, heb ik een opera cursus van Kees Schilder uit Volendam bijgewoond, en vol trots vertelde hij over Tito, ook over zijn bezoek aan Volendam. Zie foto uit Kees zijn opera bezoek. Kees vertelt met een grote passie over de opera sterren en componisten. 🎼🌷🌷🌷🌷🎼

C5A87E75-946F-4C51-A1F4-515679FC12C1.jpeg