Faust en de Bedriegertjes

Faust is een figuur uit een 16e-eeuwse sage. Hij maakte een deal met Mephistopheles, de duivel: Faust kreeg rijkdom, kennis en jeugd, Mephistopheles, die met  God wedde dat hij Faust op het slechte pad zou kunnen brengen, kreeg zijn ziel. Een aardig gegeven, waar menig (toneel)schrijver zijn voordeel mee deed, zoals Johann Spies (1587), Christopher Marlowe (1604). Er kwamen zelfs poppenkastvoorstellingen van het verhaal, en zo kwam Goethe, bekend poppenkastliefhebber (wist u dat niet?), met de sage van Faust in aanraking.

“Het is iets wat je kunt zien zonder het te begrijpen.”
You can have any review automatically translated. Click the Google Translate button (“Vertalen”), which can be found at the top right of the page. In the Contact Page, the button is in the right column. Select your language at the upper left.

 

FAUST [working title]. DNO-voorstelling van een nieuwe generatie Nederlandse muziektheatermakers. Première: Het Muziektheater Amsterdam, 5 september, 2020. Bijgewoonde voorstelling: 9 september 2020.

Solisten: Olga Busuioc, Polly Leech, Martin Mkhize, Fang Fang Kong
Orkest:     Nederlands Philharmonisch Orkest
Koor:     Koor van De Nationale Opera
Kinderkoor:    Nieuw Amsterdams Kinderkoor
Koorleiders: Ching-Lien Wu, Klaas-Jan de Groot
Kinderkoorleider: Anaïs de la Morandais

Muzikale leiding: Manoj Kamps
Regie: Lisenka Heijboer Castañon

Waardering

Traumatische jeugdervaring

Wij zijn nog van de generatie die in haar jeugd postzegels verzamelde. Behoorlijk serieus. Wij streefden er fanatiek naar in de verzameling ontbrekende exemplaren te bemachtigen; en wij ontwikkelden al snel specialistische filatelistische kennis. Hoe onbeschrijfelijk irritant was het dan steeds om van een oom of een bevriende winkelier een slordige zak volstrekt waardeloze exemplaren (gekocht voor 1 gulden op de postzegelmarkt) “cadeau te krijgen”. Keken ze je verwachtingsvol aan, men moest nog dankbaar zijn ook. Maar je dacht wanhopig: wat moeten wij ermee?!

Een dergelijk gevoel bekroop ons toen wij in het muziektheater 70 minuten FAUST [working title] voorgeschoteld kregen. Wij schoten weer eens ernstig te kort in het bevatten, laat staan begrijpen van wat hier nu eigenlijk aan de hand was. Opera was het in ieder geval niet, maar dat mag je misschien ook niet verwachten van een Nationale Opera. Het wezensvreemde spektakel wekte associaties met een verlept bosje bloemen, niet van de bloemist maar van het benzinestation. Het artistieke niveau kon niet tippen aan de doorsnee afscheidsmusical van de eindexamenklas Kaderberoepsgerichte Leerweg van het vmbo.

Boze handel

Bij ernstige verwarring en diepe ontsteltenis hebben wij twee troostbronnen ter beschikking die ons meer dan eens Het Licht doen zien: de Bijbel en de toelichtingen van De Nationale Opera, de laatste zijn in tekstueel opzicht beslist niet de mindere van de eerste. De bijbel zette mij onmiddellijk op het juiste DNO-spoor. Immers, lezen wij niet bij Jakobus 3:16. “Want waar nijd en twistgierigheid is, aldaar is verwarring en alle boze handel.”  Nijd, twistziek, verwarring, boze handel…. de Nationale Opera ten voeten uit, dat wel, maar toch: een concreter handvat ware welkom. Wat schrijft DNO zelf over deze productie? Men  heeft het over een thematiek die, let op, “actueler is dan ooit“. Maar aangezien dit sinds 1988 voor alle opera’s aan de Amstel geldt, schieten we hier ook niet veel mee op.

Faust
Conductor Manoj Kamps.

“Inspiratie vond het artistieke team,” zo lezen wij, “onder andere in het essay Herdenken herdacht. Een essay om te vergeten. van de Nederlandse filosoof  Simon(e) van Saarloos.” Simon(e) (let op de aanstellerige -e- tussen haakjes)  van Saarloos, welke filoso(o)f(e) was dat ook alweer?  Het filmpje hieronder helpt u op weg. Een van Onze Grote Denkers dus. Hoewel… Saarloos schreef een hemeltergend slecht essay, met die titel dus, “Herdenken herdacht. Een essay om te vergeten.” (Of schaterlachend op de stapel oude kranten te werpen, al naargelang de mate van opgeruimdheid waarmee u in het leven staat). De enige leesbare zin is de tweede  van de titel. Verder 120 pagina’s chaotisch, onsamenhangend en slecht gestructureerd gezwam over de “overvloed van stemmen, perspectieven en verhalen”. En die overvloed heeft het team van FAUST [working title] “naar het podium willen brengen”. Dat gingen we beleven. Uw voelt terecht onheil naderen…

Si(e)mo(o)n(e) Sa(a)rlo(o)s, inspirator van Faust [working title] : “Als ik naar de werkelijkheid kijk, begrijp ik heel veel dingen niet en vanuit dat niet-begrijpen probeer ik te denken, in plaats van wat ik al grotendeels begrijp.”

Over naar de “opera”, ofte wel de 80 (70) minuten urgent en actueel muziektheater. De manifestatie ademde de blije ernst van een Wereldfestival te Borger-Odoorn (“Welk land adopteer jij?”), bevolkt door het soort welkom-welkom sandaaldragers waarvan de zwaarste gevallen indertijd op beeld werden vastgelegd (zie hieronder). In het grenzeloos onbenullige en kritiekloos opgetikte kattenbelletje dat voor toelichting moest doorgaan, werd opgemerkt dat “De Nationale Opera zou kunnen worden omschreven als de olietanker van het Nederlandse opera- en muziektheaterlandschap.”

Prequel van Faust [working title]

Olietanker! Beeldspraak die wij volledig kunnen onderschrijven. Een monolithisch maritiem gevaarte dat als kwaadaardige oerkracht obstinaat de ingeslagen  route volgt, meestal de verkeerde, met een stuurman die niet stuurt maar alleen het koper poetst. Het schip is in handen van de “Opinion Publique”, het personage uit Offenbachs Orphée aux enfers.
Olietanker… Naarmate Faust [working title] vorderde, dachten wij met de olietanker in het achterhoofd steeds nadrukkelijker aan gratis plastic sierschelpen bij benzine en olie op het strand.

Postkoloniale blik aan de Amstel

Het strijkje van de Titanic bracht in 1912 meer goede muziek en artistiek niveau dan wat wij hier met Faust [working title] voorgeschoteld kregen aan pretentieuze kermis- en padvindersmuziek. Dirigent Manoj Kamps is helemaal van deze tijd: “Voor mij is het heel vanzelfsprekend om vanuit een postkoloniale blik naar de wereld te kijken.” (Wat kan ons dat schelen?). Onduidelijk was in hoeverre Kamps medeplichtig was aan de hybride mishandeling van componisten als Schubert, Berlioz, Chabrier, Mahler e tutti quanti.

“Queer (?) dirigent” Manoj Kamps was ernstig bevreesd dat er muziek te horen zou zijn. Muziek, dat kunnen we niet hebben. Kamps: “De Nationale Opera wilde graag in september hun (sic!) seizoen groots en coronaproof openen, of ik daar interesse voor had. Het klonk voor mij aanvankelijk alsof DNO een concert-plus wilde brengen, iets leuks voor de mensen. En daar had ik niet meteen heel veel zin in.” Neemt u even iets te drinken.

Faust
"Ik wil zangeres worden."

Iets leuks voor de mensen? Hoe halen ze het in hun hoofd! Daar had de queer dirigent (veel pathetiek in gebaren, weinig grip op het orkest) “niet meteen heel veel zin in”. En iets leuks voor de mensen werd het zeker niet (mission completed!). Ons gewerd een liefdeloos samenraapsel van beroerde bewerkingen (de een nog platter dan de ander) c.q. verminkingen van bestaande werken en werkjes. Er werden twaalf verschillende componisten aan het werk gezet, de dodekakofonie was geboren. De “deconstructie” van Brahms’ Schicksalslied door Ravi Kittappa en het nummer Four Ethers van Joshua Wise aka “Serpentwithfeet” (welke operaliefhebber kent ‘m niet) op basis van de Symphonie fantastique van Berlioz waren absolute dieptepunten van beschamend, amateuristisch lijkpikkend broddelwerk. De versie van Händels aria “Venti, turbini” (orkest en solist hielden ieder hun eigen tempo aan) in de visie van Rick van Veldhuizen diende, aldus nog steeds de toelichting, “heftig te ontsporen.” Is dat eigentijds en gedurfd of niet, heftig ontsporen? In ieder geval in ernstige mate mislukt en onbenullig, om niet te zeggen storend. De parade der musically challenged bereikte een dieptepunt toen Schuberts “Gretchen am Spinnrade”, de stille liefde van eenieder die een druppel Lied door de ad’ren heeft vloeien, werd verkracht, gemarteld en ten slotte ritueel geofferd op het door microfonen geschraagde altaar van de Mensen van Nu. In het programmaboekje trachtte men zich tevergeefs achter Reinbert de Leeuw te verschuilen, maar diens bewerking is heel wat anders dan deze sing-along.

 

Faust
Josiah Wise, "experimenteel queer artiest" en operacomponist

Tja, die microfoons. Veel, heel veel microfoons, steeds maar weer die microfoons, o.a. om (gesproken) persoonlijke ontboezemingen de zaal in te slingeren: “Ik wil zangeres worden.” Ja? En? Ga je gang meid!

Er was ook nog wat te zien. Naast onbegrijpelijke teksten en gebaren, bestond de choreografie uit niet minder raadselachtige en irriterende danspasjes. Het integraal gebodene zou volgens de regisseuse uit het “lichamelijk archief” moeten komen. Zonder al te scabreus te worden: daar was geen woord te veel aan gezegd, wij vermoedden dat genoemd  “lichamelijk archief” integraal onderdeel uitmaakte van het gastro-intestinale stelsel. De regisseuse: “Ons idee voor het slot was dat het een soort echo moest worden van het voorafgaande, opgeroepen door de performers in hun bewegingen.” (Tijdens het slot liep men van het toneel af, een vondst! Wij zagen dit eerder slechts één keer, Berlijn 1969.)

“Performers in hun bewegingen.” Dat is even nadenken. Maar laat u vooral de genoemde uitspraak van Manoi Kamps nog eens even tot u doordringen: “Iets leuks voor de mensen en daar had ik niet meteen heel veel zin in”. Het DNA van de DNO-humbug  als tegeltjeswijsheid aan de muur.
Het was een avond van een uit zijn pretentieuze voegen barstend absoluut niets, een jammerlijk, integraal Misserfolg. Wij vermoedden eerst nog dat wij slachtoffer waren van een practical joke en dat elk moment op de Engelstalige boventiteling de uitspraak van Paus Johannes XXIII zou verschijnen: “The feelings of my smallness and my nothingness always kept me good company.” Daarmee zou het raadselachtige “[working title]” in één keer duidelijk worden. Pranked! Maar nee….

Faust
Manoj Kamps, dirigent, en Lisenka Heijboer Castañon, regisseuse.

Diepe sympathie, dat wel, voor solisten (zongen mooi, hoewel soms vals en uit de maat), DNO-koorleden (zongen mooi), orkestleden (speelden mooi) en het uitstekend klinkende kinderkoor (zongen mooi). Van het Nieuw Amsterdams Kinderkoor mag gehoopt worden dat bij deze melodieuze engeltjes niet het misverstand heeft postgevat dat zij in een opera optraden. Ouders, neemt Uwe Verantwoordelijkheid en voert een goed gesprek met uw kroost!

De te beklagen uitvoerenden moesten hun kunstjes vertonen in een atmosfeer van een ondragelijke hoeveelheid gebakken lucht en werden er door regisseuse Lisenka Heijboer Castañon, de Fagin  van dienst, erop uitgestuurd om de in een met actualiteitsschimmel overdekt laboratorium geproduceerde humbug in het denkraam van de gelukkigerwijs niet zeer talrijke toeschouwers te frommelen. In deze megastore van Kleren van de Keizer was het lastig een lichtpuntje te ontwaren. Dankzij onze positieve grondhouding vonden wij er één: de voorstelling duurde 10 minuten korter dan waarmee was gedreigd.

Faust [working title]. Het absolute niets.
Trap er niet in.

 

Olivier Keegel
10-09-2020

We like to get in touch with our readers. Comments and remarks are most welcome! (See below.)

Faust
5 2 stemmen
Artikelbeoordeling
Olivier Keegel
Olivier Keegel

CHIEF EDITOR AND REVIEWER

Bellini, Donizetti. Tito Schipa, Fritz Wunderlich, Ileana Cotrubas. Stefano Mazzonis di Pralafera, Laurence Dale. Certified unmasker of directors’ humbug.

Abonneer
Laat het weten als er
guest
12 Reacties
Oudste
Nieuwste Meest gestemd
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties
A. Minis
A. Minis
20 dagen geleden

Ik was er niet bij dus ik zeg verder maar niets. Afgaande op de citaten uit de toelichtingen vrees ik echter dat u de spijker op zijn kop slaat. De regisseuse als Fagin van dienst…dat is die misdadige figuur die de jeugd erop uit stuurt om te stelen. Ik veronderstel dat de hele ”opera” ook wat regie betreft uit jatwerk bestaat? Ik moet zeggen dat u me wel nieuwsgierig maakt. Als het niet zo duur was zou ik misschien eens gaan kijken, ondanks het feit dat ik niet meer naar DNO zal gaan. Te vaak schijnen ze daar met ongenadig… Lees verder »

Corinne Romijn
Corinne Romijn
20 dagen geleden

Ik zie het voor me . Heerlijke recensie .

A. Minis
A. Minis
20 dagen geleden

Ik zie het liever niet voor me. Vanwege het voordeel van de twijfel heb ik de site van DNO bekeken, en de prietpraat van regisseuse en dirigent deden me het ergste vermoeden. Oeverloos gezwam. De trailer maakte het er niet beter op. Maar goed, eerlijk is eerlijk, ik was er niet bij en kan dus geen mening hebben. De voorstelling heeft goede recensies gekregen,

A. Minis
A. Minis
20 dagen geleden
Antwoord aan  Olivier Keegel

Ja, zo zal het wel zijn. Iedereen wil in het kamp van de weldenkende mensen zitten, niemand wil als racist (etc.) worden afgeslacht door twitteraars.
Het geval van Pldl Opera herinner ik me natuurlijk nog. Jammer.

fred coeleman
fred coeleman
20 dagen geleden

Ik moet er ook niet aandenken, coronaproef, en dan zo werktitel. jammer dat DNO zo iets uitprobeert. zonde voor het publiek, maar goed, het waren al wel weer “uitverkochte” voorstellingen, maar dat zat er dik in, het publiek wil maal al te graag OPERA zien, die zijn denk ik wel grotendeels teleurgesteld

Mauricio Fernandez
Mauricio Fernandez
20 dagen geleden

Olietanker? Als ik het goed lees lijkt dit meer op een smadelijke polder versie van de Titanic die blindelings op een ijsberg van actualiserende nonesens (betaald met gemeenschapsgeld nota bene) af koerst en waar noch God noch duivel de reddende hand zal uitsteken bevor zij in de zee der vergetelheid voor eeuwig zal zinken. Amen.

Wouter van Belle
18 dagen geleden

Recensie door Peter van der Lint in Trouw, een door mij zéér serieus genomen operakenner geeft 5 sterren!! Wonderlijk…

Kersten van den Berg
Kersten van den Berg
16 dagen geleden

De trailer was voor mij allerminst een teaser. “Ik ben een simpele operaliefhebber”, om met Jordi Kooiman in zijn recensie van Faust [working title] te spreken en ben wild enthousiast over de via Arte uit Salzburg beleefde uit de grond gestampte corona-Cosi.

Ad Middendorp
Ad Middendorp
14 dagen geleden

Beba beluba belab bab boom, als overjarige nozem ben ik genoodzaakt deze fameuze kreet te corrigeren.Verder was het weer als vanouds een verfrissende zienswijze. Kreeg ik net weer wat hoop in de vooruitzichten van onze nationale trots, word ik door dit artikel weer wreed teruggeworpen. Al viel er toch ook weer een lichtpuntje te bespeuren. Want, nog enigszins van streek door het warrige betoog van Saarloos, was op hetzelfde youtube filmpje het laatste concert van de late great Nina Simone te aanschouwen. En dat is andere koek die je het NPO-leed weer snel doet vergeten.