In de nieuwe productie Opera Melancholica dompelt OPERA2DAY het publiek onder in de melancholie, samen met het New European Ensemble en Scapino Ballet Rotterdam. De toeschouwer wordt meegenomen naar het ‘anatomisch theater van de psyche’. Hier worden schedels gelicht en de vele facetten van melancholie voelbaar gemaakt.

Opera Melancholica
You can have any review automatically translated. Click the Google Translate button (“Vertalen”), which can be found at the top right of the page. In the Contact Page, the button is in the right column. Select your language at the upper left.

 

OPERA2DAY & New European Ensemble i.s.m. Scapino Ballet Rotterdam
OPERA MELANCHOLICA
met de Nederlandse première van ‘The Fall of the House of Usher’ van Philip Glass
Bijgewoonde première woensdag 29 januari. Koninklijke Schouwburg, Den Haag.
Tournee van januari t/m maart 2020.

Muziek:
Regie opera:
Regie geheel:

The fall of the House of Usher is een werk gebaseerd op een kort verhaal van Edgar Allan Poe. De verwachting voor regie, verhaal en verteltechniek die daarbij hoort, is anders dan waar een (libretto-getrouwe uitvoeringen prefererende) toeschouwer bij bijvoorbeeld een Rigoletto op rekent. De bandbreedte voor interpretatie is veel groter, want Poe’s verhaal is complex. Voor ons is hoe dan ook essentieel voor een geslaagde voorstelling het overbrengen van een begrijpelijke, consistente vertelling, met richting, kop en staart. Er is een goed geschreven programma met een uitvoerige beschrijving van de intenties en gedachten achter de voorstelling. Gaat u op tijd, zorg dat u zo’n boekje bemachtigt, want het is echt wel noodzakelijk dat doorgenomen te hebben voordat “de ervaring” begint!

In de foyer lopen mensen rond in groene doktersoutfits die het publiek met een klembord in de hand aan een vragenlijst onderwerpen. Wanneer huilde u voor het laatst? Waarom? Wat heeft u bewaard uit uw kindertijd? Welke muziek wekt melancholie bij u op? Antwoorden en namen van respondenten worden gretig opgeschreven.

Opera Melancholica
Opera Melancholica. Opera2day. Foto: Marco Borggreve

Psyche van Roderick Usher

De voorstelling wordt een half uur voor aanvang voorafgegaan door  minimalistische muziek en het voordragen van (Nederlandse) dichtregels. Later zal blijken dat ze geschreven zijn door middelbare scholieren die de vraag wat melancholie voor hen is hebben beantwoord. De teksten zijn vervreemdend, raadselachtig (maar niet per se van het goede, tot “doordenken aanzettende”  soort), blinken niet uit in zeggingskracht. “Ik zie kleuren en geuren / maar weet niet waar ze voor staan (…) Moet ik vasthouden of loslaten? (…) Het is als water dat in mijn hart zakt.”

Na een half uur komt de geneesheer-directeur, René M. Broeders, ten tonele: het einde van het voorprogramma en het begin van de voorstelling zelf. Hij heeft een spreekrol en leidt ons in tot wat ons te wachten staat: een voorstelling in het anatomisch theater van de psyche van Roderick Usher. Er is een decor met een tribune en een indrukwekkend grote schedel. De geneesheer zal later nog toelichten waar de verschillende afgebeelde skeletten van dieren in beeld voor staan (een uil voor de kunst om de eigen duisternis te zien, een hand voor het accepteren van hulp, en zo verder). De inleiding duurt ongeveer 40 minuten. Er wordt stilgestaan bij melancholie, het grotere thema waarbinnen het geheel van de voorstelling wordt geplaatst.

De interpretatie van het verhaal komt ter sprake, men is voor een lezing gegaan waarbij de twee tegenspelers van Roderick niet feitelijk bestaan, maar samen met Roderick zelf, drie elementen in zijn psyche representeren. Roderick staat voor Thinking, vriend William voor Consciousness, en tweelingzus Madeline voor Feeling. Met dit concept is op zich niets mis, het is van toegevoegde waarde dat in te leiden en niet alleen uit te beelden. Maar of dat zo lang moest duren en van alle volgende lolligheid moest worden voorzien zijn?


Huilen bij textieltentoonstelling

Er wordt ingegaan op de enquête die in de foyer is gehouden. Tijdens de gedichtenvoordracht heeft men de pakkendste antwoorden uitgekozen en de geneesheer-directeur laat mensen vertellen over hun antwoorden. Zaallicht aan, microfoons naar mensen die antwoorden hebben gegeven. Publiek mag vertellen over hun beroep als huisarts, dat ze voor het laatst gehuild hebben bij een textieltentoonstelling…

Het is te veel van het niet zo goede. Alsof het moest en zou dat de voorstelling interactief werd. Het voelt gekunsteld, duurt erg lang (er worden telefoons gepakt in de omgeving van onze stoelen). Het verhoudt zich ook maar heel zijdelings tot de rest. Als een stuk muziek begint, het licht uitgaat en we het gevoel hebben dat deel drie, de feitelijke voorstelling begint, komt de geneesheer na vijf minuten nog een keer terug en wordt ook de enquêtevraag over artefacten uit de kindertijd nog uitgebreid behandeld. Dan ten langen leste, The fall of the House of Usher, na voorprogramma en inleiding, als raamvertelling: de geneesheer blijft op het podium staan kijken alsof hij doceert over het geval Roderick. Het werd allemaal wat topzwaar.

Heel kort het verhaal: Roderick Usher voelt zich (geestes)ziek en schrijft zijn jeugdvriend William die hij al jaren niet gezien heeft, een brief met de vraag of hij hem wil bezoeken. Dat doet William en hij treft zijn vriend in een soort manische bui waarbij hij schildert en muziek maakt. Zijn eveneens zieke tweelingzus valt ogenschijnlijk dood neer en Roderick en William baren haar twee weken op in huize Usher alvorens haar definitief te begraven. Madeline blijkt in een onheilspellende stormnacht echter helemaal niet dood, ze spookt op Roderick af, omhelst hem en ze vallen samen dood neer. William ontsnapt uit het verdoemde huis Usher.

In de muziek van Glass heeft Madeline een rol zonder woorden, ze zingt alleen hartverscheurende wanhoopsnoten, niet meer in staat woorden uit te brengen. Lucie Chartin doet dat overtuigend, weet een klankkleur van waanzin te bereiken. Er wordt versterkt gezongen. Madeline heeft een complexe choreografie waardoor haar rol gesplitst is in een zangeres en een danseres, Ellen Landa. In het begin is het wennen dat geluid en beeld niet helemaal van dezelfde plaats komen, maar dat is aannemelijk voor het verbeelden en verklanken van buitenzinnigheid.

William wordt vertolkt door Drew Santini, die met zijn diepe, mooie bariton dynamisch, krachtig gestalte geeft aan zijn rol. Hij weet een behoorlijke hoeveelheid expressie in de muziek te brengen waarvan de zangpartijen toch redelijk monotoon zijn. Alle spelers leggen drama in hun rol en acteren sterk, maar over Santini in het bijzonder moet gezegd worden dat hij de avond echt boeiender maakt. Roderick zelf wordt door Santiago Burgi met een heldere tenor tot leven gebracht. Hij is in verstaanbaarheid (kracht en dictie) niet altijd een match voor Santini’s William, maar dat is in deze rolverdeling niet zo’n probleem.

Opera Melancholica
Opera Melancholica. Opera2day. Foto: Marco Borggreve.

Glass

Carlo Boccadoro weet vakkundig de minimalistische klanken waar Glass om bekendstaat uit het ensemble te halen. De partituur bestaat voornamelijk uit trance opwekkende, ritmische akkoorden en herhalende arpeggio’s maar wordt wel spannend op de paar momenten dat er wat langere melodieuze lijnen gespeeld worden. De bijzetscene van Madeline in het bijzonder was een moment van muzikale opleving, met meer melodie, meer dynamiek en een echt goed bewaarde balans.

De esthetiek van het laatste voorstellingsdeel is indrukwekkend. De grote schedel, een bad met water, de choreografie, het lichtontwerp… IJzersterke beelden, zo sterk dat je de geur van verrotting en vergankelijkheid bijna kunt ruiken. Het spookt, leeft, verbijstert en grijpt naar de keel.

Veel bezoekers leken wat vertwijfeld achter te blijven. Wat beklijft is een indrukwekkend lichtbeeld, de trance die de orkestmuziek opwekt en die spookachtige, waanzinsklanken van Madeline. Maar geen logisch verhaal.

Als de keuze was gemaakt geen vragenlijsten, voorprogramma, raamvertelling en inleiding te doen was er weliswaar een minder afgebakend frame geweest, maar wel meer ruimte voor eigen interpretatie en gedachten. De voorstelling zou er niet minder interactief door zijn geworden.

Bas de Kwant
(30-01-2020)


0 0 stem
Artikelbeoordeling
Bas de Kwant
Bas de Kwant

Reviewer

Favorite operas: Lohengrin, Siegfried, Tannhauser, La Boheme, La Forza del Destino and Cosi fan Tutte. Favorite composers: Wagner & Puccini. Favourite singer: Catherine Foster.

Abonneer
Laat het weten als er
guest
3 Reacties
Oudste
Nieuwste Meest gestemd
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties
Thea Derks
6 maanden geleden

Helemaal eens met je analyse Bas! Het voorprogramma was te lang en te lollig, de opera bevatte prachtige beelden, de muziek was bij wijlen echt beklemmend.
Voor wie geen programmaboek heeft, hier mijn interview metregisseur Serge van Veggel.
https://cultureelpersbureau.nl/2020/01/serge-van-veggel-brengt-opera-melancholica-depressie-is-een-groot-maatschappelijk-probleem-een-miljoen-mensen-zit-aan-de-pillen/

Willem
Willem
6 maanden geleden

Niet voor mij deze opera. Een kok kan niet naar alle monden koken.🌷🌷🌷🌷

Olivier Keegel
Beheerder
6 maanden geleden
Antwoord aan  Willem

Bas heeft een voortreffelijk stukje werk geleverd. Ik zou het ook niet overleven, een vragen lijst invullen 🙂